akne beslenme ilişkisi

Sivilce ve Beslenme İlişkisi: Akne Oluşumunu Önlemek İçin Öneriler


Akne problemi, başta adölesanlarda olmak üzere her yaş grubunda görülebilen önemli bir cilt problemidir. Akne oluşumu inflamasyonla ilişkilendirildiği için özellikle kortizol hormonu ile yakın temas halindedir. Yanlış beslenmenin ve hatalı besin seçimlerinin sivilce oluşumu üzerinde doğrudan etkisi olduğu düşünülmese de bu problemi daha da arttırdığı bilinmektedir. Yapılan bir çok çalışma cilt sağlığı ve beslenme arasında kuvvetli olmasa da önemli bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Yazımızda bu ilişkiden bahsedeceğiz. Öncelikle akne / sivilce kavramlarını daha yakından tanıyalım.

Akne ve Sivilce Nedir?

Sivilce yüz derisinde, alında, boyunda, sırtta, göğüslerde kısacası vücudun bir çok yerinde lekelere ve kanamalara neden olan bir cilt hastalığıdır. Akne ise sivilcenin diğer ismidir. Teknik olarak akne ile sivilce arasında bir fark yoktur! Sadece söylem farkı vardır. Sivilce halk arasında kullanılan bir tabir iken akne hastalığın tıbbi isminin dilimize uyarlanmış halini ifade etmektedir. Bu durumun tıptaki adı “Acne Vulgaris” dir.

Sivilceler, yumuşak ve ağrısız olan siyah noktalardan beyaz noktalara, iltihaplanmış ve şiddetli irin dolmuş ağır yaralardan, küçük ve kolay geçen lekelere kadar bir çok farklı form ve şiddette oluşabilir. Akne ciddi bir sağlık tehdidi olmasa da şiddetli ve kronik olması durumunda şekil bozukluğuna ve kalıcı yara izlerine neden olabilir. Şimdi aknenin olası nedenlerine kısaca bakalım.

sivilce oluşumu

Nedenleri Nelerdir?

  • Genetik yatkınlık sivilce oluşumunda çok büyük bir rol oynamaktadır. Ailenizdeki diğer bireylerin yoğun sivilce öyküsü varsa, sizinde bu durumla karşılaşma ihtimaliniz oldukça yüksektir.
  • Ergenlik döneminde hormon dengeleri değişir. Bu döneminde kızlarda ve erkeklerde cinsiyet hormonlarında artış görülür.  Bu artış bezlerin büyümesine ve daha fazla sebum salgılanmasına neden olur. Sebumun fazla miktarda salgılanması ise sivilce oluşumunun temel sebebidir.
  • Hormon dengesi kadınlarda adet dönemlerinde değişir. Adet döngüsü en yaygın sivilce tetikleyicilerinden birisidir. Sivilceler, döngü başlamadan birkaç gün önce oluşma eğilimindedir ve döngü tamamlandıktan sonra genellikle kaybolur. 
  • Hamilelik ve menopoz gibi dönemlerde hormon değişiklikleri bazı kadınlarda sivilceyi arttırır. Bazı kadınlarda ise tam tersine bu dönemler sivilcelerin azalmasını ve cildin düzelmesini sağlar.  Doğum kontrol haplarının kullanımını yada kullanılırken aniden bırakılması da sivilceler üzerinde olumlu, olumsuz etkiler yaratabilir.
  • Bazı ilaçlar farklı fizyolojiler ile sivilce oluşumlarını tetikleyebilir. Epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçlarla bazı depresyon ilaçları sivilce oluşumuna zemin hazırlayabilir.
  • Kullanılan bazı makyaj malzemeleri deride sivilce oluşumuna yol açabilmektedir.
  • Derideki basınç veya sürtünmede sivilce oluşumuna neden olabilir. Bisiklet kasklarının veya sırt çantalarının neden olduğu sürtünme sivilceyi daha da kötüleştirebilir.

Aknenin Beslenme ile İlişkisi

Birçok çalışma, sağlıklı bir diyet uygulamanın sivilceyi önlemeye ve tedavi etmeye yardımcı olabileceğini göstermektedir. Özellikle bazı besin ögelerince zengin besinlerin akne oluşumunu önleyebileceği düşünülmektedir. Bu besin ögeleri:

  • Kompleks karbonhidratlar,
  • Çinko,
  • A ve E vitaminleri,
  • Omega-3 yağ asitleri,
  • Antioksidanlardır.

Sağlık otoriteleri henüz sivilceler ile beslenme arasındaki bağlantıya dair kesin sonuçlara varamamıştır. Ancak çeşitli mekanizmalarla aralarında bağlantı olabileceğine dikkat çekmektedir. Bu mekanizmalardan bir tanesi de “Glisemik indeks” tir.

Glisemik indeks besinlerin kan şekerini yükseltme hızını ifade etmektedir. Glisemik indeksi yüksek olan besinler tüketildiğinde kan şekeri hızla yükselir ve vücutta insülin salgılanmasına neden olur. Kanda fazla miktarda insülin olması, yağ bezlerinin daha fazla yağ üretmesine neden olan hormonları tetikleyerek sivilce riskini artırabilir. Cinsiyet hormonları ile insülin arasında ciddi bir etkileşim olduğu bilinmektedir.

karbonhidrat tüketimi nasıl

Glisemik indeksi yüksek besinler arasında yer alan çikolatanın sivilce oluşumuna neden olup olmayacağı sorusu uzun zamandır gündemi meşgul etmektedir. Bu ilişkiye dair yapılan çalışmaların bir çoğunda net bir sonuç alınamamıştır. İlişkinin olduğuna dair bulguların elde edildiği birkaç çalışmada da sonuçların henüz çok tutarlı olmadığı görülmektedir. Araştırmalardaki genel kanı şeker içeriği düşük, kakao içeriği yüksek çikolataların sivilce üzerine etkisi olmayacağı yönündedir.

Yapılan bir çok çalışmada yağ tüketimi ile sivilce oluşumu arasında çelişkili sonuçlar elde edilmiştir. Bazı çalışmalarda yağ tüketiminin sivilce oluşumu üzerinde etkisi olmadığı bildirilirken ABD’de yapılan bazı çalışmalarda doymuş yağ ve diğer bazı yağların tüketiminin sivilce oluşuma neden olabilecek hormonları teşvik edebileceğini bildirmiştir. Yağlı yiyecekler yemek, deride iltihaplanmayı artıran ve cildin kızarmasını sağlayan pro-inflamatuar sitokinleri serbest bırakarak akne oluşumuna neden olabilmektedir.

Bazı araştırmalar inek sütü ve sivilce arasında zayıf bağlantılar olduğunu gösteriyor, ancak bu durum hala tam olarak kanıtlanmış değil. Bu bağlantı sütün içerisindeki yağdan mı, kazeinden mi yoksa testesteron hormonunun öncüsü olabilecek diğer besin bileşimlerinden mi kaynaklanıyor henüz netleşmiş değil. Süt ve sivilce arasındaki bağlantı ile ilgili yapılan çalışmalarda genellikle çelişkili sonuçlar görülüyor. Bu nedenle konu hakkında daha fazla çalışma yapılması gerekmektedir.

Antioksidan besinlerin vücuda alınmasının sivilce gelişimini yavaşlatabileceğini düşünülmektedir. En büyük antioksidan kaynağı olan meyve ve sebzelerin bu hususta etkili olabileceği bildirilmiştir. Ancak diğer besinlerde olduğu gibi bu besinlerin de akne üzerine etkisi henüz kanıtlanmamıştır.

Araştırmacılar balık gibi omega-3 kaynağı besinlerin inflamasyonu azaltabileceği ve cilt sağlığı üzerine olumlu etkiler yapabileceğini bildirilmiştir. Omega -3 içeren besinlerin tüketimi cildin elastikiyetini artırarak daha sağlıklı bir cilt oluşumuna katkı sağlarlar.

Günlük yeteri miktarda çinko tüketiminin de sivilce üzerine olumlu etkiler etkiler yapabileceği düşünülmektedir. Gerek sebum seviyelerini kontrol etmesi gerekse hormon seviyelerinin dengelemesi nedeniyle çinkonun akne tedavisinde kullanılabileceği uzun yıllardır tartışılan konulardan bir tanesidir.

Çinkonun, keratin seviyelerini azaltarak saç diplerinde sivilce oluşumunu engelleyebileceği düşünülmektedir. Bununla beraber sivilce nedeniyle oluşan yaraların iyileşme süreci çinko takviyesi ile hızlanabilir. Bu konuda yapılacak bağımsız çalışmaların artması duruma netlik kazandıracaktır.

Probiyotikler, antienflamatuar özellikleri nedeniyle dolaylı yoldan sivilce üzerinde etkili olabilmektedir. Özellikle sağlıksız bir bağırsak florasına sahip olan hastaların probiyotik alımının arttırması, sivilce oluşumunda ciddi azalmalara neden olabileceği düşünülmektedir. Probiyotik besinler bir çok cilt probleminin ortadan kalmasına yardımcı olabilecek önemli gıda maddeleri arasındadır.

2016 yılında yapılan bir anket çalışmasında, ankete katılanların yüzde 71’i kızarmış veya yağlı gıdalar sivilce neden olduğunu düşündüğü görüldü. Diğerleri çikolata, süt ve soda içeceklerinin sorumlu olduğunu düşünüyordu.

diyetisyenden beslenme önerileri

Beslenme ve Diyet Önerileri

  • Akne problemi olan bireyler günlük 8-10 bardak su tüketmeye özen göstermelidir. Ayrıca sivilce sorununu tetikleyebilecek olan kafeinden uzak durmalı, çay, kahve ve çikolata tüketimini sınırlandırmalıdır.
  • Sağlıklı bir cilt için gerekli olan vitamin ve minerallerin alınması için taze sebze ve meyve tüketimi oldukça önemlidir. Özellikle cildin yapısını oluşturan ve kollajen dokuyu güçlendiren A  ve C vitamini yeterli kadar alınmalıdır. A vitamini için özellikle havuç, ıspanak, domates,kabak, lahana, biber gibi sebzeler, C vitamini için ise özellikle kuşburnu, turunçgiller ve yeşil yapraklı sebzeler tüketilmelidir. Eğer bireylerde çinko ve selenyum eksikliği varsa saptanmalı, çinko/selenyum desteği sağlanmalıdır.
  • Aşırı yağlı yiyeceklerin tüketimi ve doymuş yağların fazla tüketimi akne problemini arttırabilir. Bu nedenle yağlı yiyeceklerden, fast food ürünlerinden, kızartmalardan ve katı yağlardan kaçınılmalıdır.
  • Yoğun sivilce problemi yaşayan bireylerin baharatlı yiyeceklerden uzak durması önerilmektedir.
  • Omega 3 yağ asitleri inflamasyon azaltıcı etki yarattığı için bu dönemde balık tüketimi de oldukça önemlidir. Diyette omega-3 / omega – 6 dengesinin sağlanması da sivilce problemlerinin azalmasında oldukça etkilidir.
  • Sivilce problemi olan kişilerin, glisemik indeksi düşük tam tahıllı ve lifli gıdaları tercih etmesi, meyve suyu yerine meyvelerin kendisini kabuklu olarak tüketmesi, öğünlerinde sebze yemeği/salata bulundurması oldukça önemlidir.
  • Çikolata, şeker, pasta, börek gibi kan şekerini hızlı yükselten ve insülin salınımını arttıran basit karbonhidratlardan uzak durulması sivilce şikayetinin azalmasına yardımcı olacaktır.
  • Yoğurt, kefir gibi probiyotik kaynakların yeteri kadar tüketimi sağlanmalıdır. Ayrıca akne sorunu yaşayan kişilerin hazır-işlenmiş ürünlerden ve tuzlu yiyeceklerden uzak durması gerekmektedir.
  • Enslamasyonun artmaması için asitli içeceklerden, alkol ve sigaradan uzak durulması bu dönemde oldukça önemlidir.
  • Tüm sağlıklı beslenme programlarında olduğu gibi az az ve sık sık beslenmeye özen göstermelidir.
  • Yukarıdakiler dışında saptadığınız bir besinin sivilce şikayetinizi arttırdığından eminseniz, ilgili besini diyetinizden çıkarabilirsiniz. Hangi besinin sivilcelerinizi tetiklediğini anlamak için uzman gözetiminde bir eliminasyon diyeti yapabilirsiniz. Bu konu hakkında daha fazla bilgi için Bknz: Eliminasyon Diyeti

Katkı ve Düzenleme: Uzm. Dyt. Akın Fatih YILDIZ

Bu konuda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Beslenme Rehberim editörleri tarafından derlenmiş Sağlıklı Bir Cilt İçin Beslenme İpuçları ve Cilt Sağlığı İçin Yararlı Besinler başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.

Yorum Yok

Bir cevap yazın