anne sütü alamayan bebek

Anne Sütü Alamayan Bebeklerde Beslenme


Anne sütü yeni doğan bebeklerin normal gelişmesini sağlayacak besin ögesi ihtiyaçlarını karşılayan, ilk 6 ay bebek için yeterli olan en uygun ve en doğal besindir. Mucizevi bir besin olan anne sütü bazı durumlarda bebeğe verilemeyebilir. Anneden yada bebekten kaynaklanan bir hastalık yada sorun nedeniyle bebek bu mükemmel besinden istifade edemeyebilir. Bu durum her ne kadar bebeğin gelişimini olumsuz etkileyecek olsa da alınacak bazı önlemler ve beslenme programına eklenecek bazı besinler ile olumsuz etkiler minumuma indirilebilir.

Bebeğim emmiyor, emmek istemiyor veya sütüm gelmiyor diye üzülen anneler en yakın zamanda bir doktor ve  beslenme uzmanına başvurmalı ardından ailenin ekonomik koşullarına ve bebeğin gelişim durumuna göre aylık bebeğe göre beslenme programı uygulanmalıdır.

Anne sütü alamayan bebek

Emzirmenin bebeğe bir çok yararı bulunmaktadır. (Bknz: Emzirmenin Faydaları Nelerdir) Bebeğin doğumundan itibaren elzem besini olan anne sütü bazı durumlarda çocuğa verilemeyebilir. Bebeğin anne sütü alamamasının sebebini iki farklı başlık altında toplayabiliriz.  Bunlardan birincisi anneden  ikincisi ise bebekten kaynaklanan sebeplerdir.

Anne sütü alınmaması durumunda bebeğe biberonla beslenme başlanabileceği gibi dönor diğer adıyla süt anne seçeneği de düşünülebilir. Tabi bu seçeneklerin olumlu yada olumsuz yanları doktorunuzla beraber değerlendirmeli ve en doğru kararı vermelisiniz. Eğer ki annenin sütünde herhangi bir sorun yoksa ve sorun sadece emzirme ile alakalı ise izlenmesi gereken ilk yol anne sütünün bir pompa yardımıyla sağılması ve biberon ile bebeğe verilmesidir.

Şimdi bebe anne sütü verilememesinin nedenlerine kısaca bir bakalım:

yemek yemeyen bebek iştahsız

Anneden kaynaklı sebepler

Bazı durumlarda bebeğin anne sütü almamasının nedeni annenin kendisinden kaynaklanabilir Bunlar;

  • Ölüm,
  • Meme abseleri,
  • Memede herpes
  • Annenin kullandığı bir ilaç,
  • Annenin uyuşturucu madde kullanımı,
  • Anneye uygulanan cerrahi bir operasyon
  • AIDS / HIV
  • Emzirirken gebe kalma (?)
  • Memedeki anotomik bozukluklar,
  • Sütün tadı,
  • Annenin çalışıyor olması
  • Süt sağımı konusunda bilinçsiz olması

gibi bir çok neden çocuğunu emzirememesine neden olabilir. Ayrıca hiçbir sorun olmamasına rağmen bebeğiniz emmiyorsa doğru emzirme pozisyonunu sağlayamıyor olabilirsiniz. Bu konuda daha detaylı bilgi için Doğru Emzirme Teknikleri / Poziyonları ve Yanlış Uygulamalar başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.

Bebekten kaynaklı sebepler

Bazen sorunlar bebek kaynaklı da olabilmektedir. Özellikle bebekte görülen;

  • Yarık damak,
  • Galaktozemi
  • Doğuştan metabolizma hastalıkları,
  • Pamukçuk,
  • Fenilketonüri
  • Burun tıkanıklığı,
  • Akçaağaç şurubu idrar hastalığı
  • Emzirme saati değişikliği,
  • Enfeksiyon,  gibi durumlarla bebekler anne sütü alamayabilir.

Anne sütü almayan (emmeyen) 0-4 aylık bebek beslenmesi

Anne sütü alamayan yeni doğan bebeğin beslenmesinde ilk 0-4 ay verilebilecek besinler; formula mamalar ve belirli oranlarda inek sütüdür. Günümüz teknolojisi ile formula bebek mamalarının bileşimi anne sütüne yaklaştırılmıştır. Ancak bebeğin beslenmesinde halkın en çok tercih ettiği, her hangi bir işlem görmemiş olan inek sütü birçok yönden bebek beslenmesi için sakıncalıdır. Pastörize sütlerin çiğ sokak sütleri yerine daha güvenli bir alternatif olabileceği düşünülmektedir.

Beebeklerde inek sütü zararları

Bebeğin inek sütü almasında ki sakıncalardan birincisi, inek sütü anne sütüne oranla 3 kat daha fazla protein içermektedir. Bu da bebeğin böbrek solüt yükünü artırır. Yeni doğan döneminde böbrek konsantrasyonu düşük olduğu için, inek sütü gibi solüt yükü yüksek besinler vücutta aşırı su kaybına neden olur. Bu nedenle ilk ay 1 birim inek sütü 1 birim su şeklinde bire bir oranında sulandırılmalıdır. İkinci ayda 2 birim inek sütüne 1 birim su katılmalıdır. Bu da sütün birim başına düşen besin değerinin azalmasına neden olmaktadır. Bu nedenle kalori açığını kapatmak için Ulusal Pediatrik Beslenme Komitesi’nin süt modifikasyonu önerisi(1-4 ay)’ne göre; 500 ml inek sütü, 200 ml su, 10 g sıvıyağ, 30 g şeker katılarak zenginleştirilmelidir.

İkinci bir sakıncası ise başta C vitamini ve demir olmak üzere, vitamin ve mineral değerinin düşük olmasıdır. Bu nedenlerle bu şekilde beslenen bebeklerde demir eksikliği görülmektedir. Ayrıca inek sütünde bulunan beta-laktoglobulin alerjik özelliktedir ve anne sütünde bulunmaz. Bebekte alerji, deride döküntüler ve solunum sisteminde bozukluklara neden olabilir.

Sakıncaları olmasına rağmen günümüzde gelişmekte olan ülkelerde ekonomik yetersizliklerden dolayı halen inek sütü kullanılmaktadır. Sulandırma ve zenginleştirme işlemleri yapıldığı sürece ekonomik seviye sağlanana kadar inek sütü kullanılabilir. Bazı kaynaklarda anne sütü alamayan bebeklerde keçi sütü kullanımı önerilse de bu durum hala sağlık otorilerince kabul görmemiştir. Ancak bazı ülkelerde bebeklerde keçi sütünün kullanımı yaygındır. Ancak kullanım öncesi doktorunuza danışmanız büyük önem arz etmektedir.

0-3 ay bebek formula mama

Bebek Formula mamaları

Anne sütü alamayan bebekler için en uygun beslenme şekli uygun formula mama kullanımıdır. Doktorlar ve beslenme uzmanları mecburi durumlarda sıklıkla formula mamaları önermektedir. Çünkü, formula mamalar günümüz teknolojisi ile gerekli takviyelerin yapılmasıyla anne sütünün bebeğe sağlayacağı besin örüntüsüne en yakın hale gelmiştir. Bu mamalar genelikle 30-60 ml kaynatılmış ılıtılmış suya 1 ölçek şeklinde hazırlanır. Bebeklerin günlük ihtiyaçlarına göre verilecek miktar 120-200 ml/kg/gün arasında değişebilir.

Uygun formula mama nasıl olmalı?

  • Yenidoğan fizyolojisine uygun, bileşim ve nicelik bakımından anne sütüne benzer olmalı.
  • Sindirim güçlüğü olmaması ve tat vermek için nişasta ve sakkaroz içermemelidir.
  • Mamada ‘büyüme faktörleri’ ve koyulaştırıcı maddeler olmamalıdır.
  • Anne sütünde olduğu gibi karbonhidrat kaynağı olarak LAKTOZ içermelidir.
  • Whey proteinleri/ kazein oranı anne sütündeki gibi (60/40) olmalı.
  • Enerjisi bebek için uygun olmalı, ne aşırı yüksek ne de ihtiyacının altında olmamalı.
  • Yağ olarak uzun zincirli yağ asitleri (bitkisel yağ), az miktarda da doymuş yağ asitleri kullanılmalı, esansiyel yağ asitlerinden linoleik asit içermelidir.
  • Sodyum, potasyum, protein ve klor miktarı dengeli olmalı, böbrek solüt yükü düşük olmalıdır. (anne sütünün solüt yükü 81 mOsm/l)

Ek gıdalara başlama

4-6. aydan itibaren sindirim ve boşaltım sistemleri tam olarak gelişemese bile büyük oranda faaliyet gösterebilmektedir. Bu nedenle katı gıdalara geçiş yapılabilir, ayrıca tek başına inek sütü veya formula mama bebek için yeterli olmadığından anne sütü alamayan bebeklerde kesinlikle ek gıdaya başlanmalıdır.

Her bebeğin ayrı bir birey olduğu, gelişimlerinin farklı hızda olduğu, aktivitelerinin ve besin ihtiyaçlarının farklı olduğu, ailenin ekonomik durumu da göz önüne alınarak bir beslenme uzmanı tarafından ailenin de iş birliğinde bir düzenleme yapılmalıdır.

4-6. Ayda Ek Besinler

Katı gıdalar refleks olarak dışarı atıldığından besinler yarı katı ve sıvı şeklinde verilmelidir.

Bu dönemde verilecek besinler;

  • Formula mama ( veya inek sütü)
  • Yoğurt: İmmun sistem için gerekli bifidobakteri salınımını uyarıcı, laktik asit içeriği ile hastalık yapıcı mikroorganizma oluşumunu önleyici, zengin kalsiyum, demir, folik asit içermektedir. İyi bir protein kaynağıdır. Yumuşak kıvamda olması ile katı besinlere alışma ve çene hareketlerinin gelişimine yardım eder.
  • Taze sıkılmış meyve suyu, sebze suyu: C vitamini kaynağı olarak günde bir defadan fazla verilmemelidir.
  • Pekmez: Demir ve kalsiyum ihtiyacını karşılamak için verilmelidir.
  • Yumurta sarısı (1/4 oranında- 6. Aydan itibaren verilmeli): İçeriğindeki protein miktarı fazla olduğu için tam yumurta verilmesi böbrek solüt yükünü artırır. DHA ve EPA içerdiği için retina ve beyin gelişimi sağlar. Demir ve D vitamini ihtiyacını karşılar.

7 aylık bebek beslenmesi

7.Ayda Ek Besinler

Kaşıktaki besinlerin dil hareketlerinin alınabildiği dönemdir. Bu dönemde verilebilecek besinler;

  • Devam maması- formula mama
  • Tam yumurta sarısı: Protein ihtiyacı arttığı için tam yumurta sarısı verilmeli.
  • Bisküvi, pirinç, pirinç unu, sütlü mamalar: Pankreatik amilaz seviyesi yeterli seviyeye ulaşmakta olduğu için verilebilir. B grubu vitaminlerinin sağlanması için verilmelidir.
  • Yoğurt
  • Meyve suyu
  • Bitkisel yağlar: Elzem yağ asitlerinin alınması, yağda eriyen vitaminlerin emilmesi için, antioksidant özellik gösteren; karatenoid, tokoferol, tokotrienollerin emilimi için gereklidir.
  • Et: Demir, eser elementler ve B grubu vitaminlerin alınmasını sağlar. Protein değeri yüksektir.
  • Pekmez
  • Sebze püre veya sebze çorba: Çözünür posa içeriği ile barsakta sıvı-elektrolit dengesini sağlar. C vitamini ve B grubu vitaminleri ihtiyacını sağlamak için verilmelidir.

8.Ayda Ek Besinler

Fincandan içme ve çiğneme hareketlerinin artığı bir dönemdir. Pütürlü besinler verilebilir. Bu dönemde verilebilecek besinler;

  • Tam yumurta: Yumurta beyazında bulunan Ig E ve ovomukoidin alerjen olması nedeniyle 8.aydan önce verilmemeli. İyi pişirilmiş şekilde verilmelidir.
  • İyi ezilmiş (blenderize) ev yemekleri (kıymalı ve sebzeli)
  • Tam yumurta veya pastörize peynir( tuz içeriğinden dolayı öncesinde verilmemeli)
  • Pekmez
  • Yoğurt veya süt
  • Tahıl, kurubaklagil ezmeleri: B grubu vitaminleri, çözünür posa içeriği dolayısıyla verilmelidir. Proteinin kullanılabilirliğini artırmak için kurubaklagil ve tahıllar bir arada karıştırılarak verilebilir.

12.Ay da (1 yaş) ek besinler

Aile sofrasına oturtularak istediği besini seçerek yiyebilecek seviyeye gelmiştir.

Ayrıca, 12.aya kadar besinlere tuz katılmamalıdır.

Ek gıda verilirken gıdaların kontamine olmamış, temiz olmasına, bebeğe verilmesinde kullanılan malzemeler ( biberon, kase, kaşık vb.) in iyi temizlenmesine dikkat edilmelidir. Bebeğe verilecek besinler doğal ve taze olmalıdır. Hazırlanan besinler oda sıcaklığında 2 saatten fazla bekletilmemeli. Dondurulmuş, paketlenmiş ve konserve yiyecekler, hazır meyve suları ve kolalı içecekler, içine boya, tatlandırıcı veya aroma katılmış besinler bebeğe asla vermemeli.

mama yiyen bebek

Bebekler için sebze çorbası tarifi: (2 porsiyon)

Enerji:208 kkal/100 ml           protein:5,4 g/100 ml

Malzemeler:

  • 1 yemek kaşığı mercimek, bulgur veya pirinç
  • 1 küçük boy havuç
  • 1 orta boy domates
  • 1 orta boy patates
  • 1 yemek kaşığı zeytinyağı

Hazırlanışı:

Sebzeler iyice yıkanıp, soyulduktan sonra, küçük küçük doğranır. 1 yemek kaşığı zeytinyağı, 1 yemek kaşığı mercimek, bulgur veya pirinç ile karıştırılıp pişirilir. Tel süzgeç ya da blendrdan geçirilerek bebeğe verilebilir. Bulunduğu aya göre tavuk eti, dana eti gibi 1 yemek kaşığı kadar et katılabilir. 1 yaşına kadar tuz katılmamalıdır.

Bir anne olarak, anne sütünün bebeğiniz için önemini en iyi şekilde kavramalı, sizden yada bebeğinizden kaynaklanan bir engel yoksa bebeğinizi emzirmeyi asla ihmal etmemelisinz. Unutmayın anne sütü bebeğinizin temel gıdasıdır.

Bu konuda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Beslenme Rehberim editörleri tarafından derlenmiş Çocuklarda Beslenmenin Zeka Gelişimi Üzerine Etkisi başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.

3 Yanıt

  1. Avatar
    yeşim
  2. Avatar
    kevser
  3. Avatar
    Aslı Kaplan

Bir cevap yazın