Bakır Eksikliği ve Beslenme – Diyet Tedavisi

Bakır, insan beslenmesinde önemli yere sahip olan bir eser elementtir. Öyle ki bakırın, birçok enzimin yapısına katılmasından ötürü insan beslenmesinde elzem sayılması 1875 yılına kadar dayanmaktadır. Bu yazımızda bakırın vücudumuzdaki işlevleri, eksikliğinde ortaya çıkabilecek belirtiler, bakır eksikliği görülmesi durumunda izleyeceğimiz beslenme şekli ve daha birçok konu başlığını ele alacağız.

Bakırın vücutta görevleri?

Bakır eksikliği durumunda vücüt da bir çok metabolik faaliyet aksamaktadır çünkü bakır elementi insan vücudunda pek çok işleve sahiptir. Bakırın görevlerinden kısaca bahsedecek olursak bakır;

  • İskelet sisteminin gelişiminde,
  • Yaraların iyileşmesi ve dokuların büyümesinde,
  • Sinir sistemimizde myelinin sabit tutulmasında,
  • Hemoglobin sentezinde,
  • Melanin oluşumunda,
  • Saç, tırnak ve deri pigmentasyonunda,
  • Fosfolipidlerin sentezinde görev almaktadır.bakır eksikliği belirtileri nelerdir

Bakır Eksikliği Belirtileri

Bakır eksikliği sağlıklı insanlarda sık olarak gözlenmese de yeterli ve dengeli beslenmeyen veya vejetaryen beslenme şeklini benimseyen bireylerde bakır eksikliği meydana gelebilmektedir. Bu eksikliğin ortaya çıkardığı bazı şikâyetler ve rahatsızlıklar da bu bireylerde ortaya çıkmaktadır. Bakır eksikliği belirtileri ise;

  • Yorgunluk-halsizlik,
  • Bebek ve çocuklarda büyüme geriliği,
  • Bozuk kemik yapılanması,
  • Saç, tırnak ve deri renginde açılma görülmesidir.

Eksikliğinde ne olur?

Bakır eksikliği olan bireylerde besinlerle yeterli bakır alımı yapılmazsa birçok rahatsızlık görülebilmesi mümkündür. Bakır eksikliğinde en sık karşılaşılan tablo hipokremik anemidir. Ayrıca bakır eksikliği görülen bireylerde nötrofil olarak adlandırılan beyaz kan hücrelerinin düşük değerlerde seyretmesi ile de karşılaşmak mümkündür. Bu duruma nötropeni adı verilir. Bakır eksikliğinde hipokremik anemi ve nötropeniye ek olarak aşağıdaki durumlar da görülebilir;

  • Saçlarda ve deride pigmentasyon bozukluğu,
  • Anormal kemik gelişimi,
  • Enfeksiyonlara karşı direnç azlığı,
  • Damar bozuklukları,
  • Solunum yolları enfeksiyonu sıklığında artış,

Ayrıca bazı bebeklerde doğuştan bakır metabolizmasında meydana gelen bozukluktan dolayı Menkes Hastalığı adı verilen bir rahatsızlık da görülebilmektedir. Bu hastalıkta bakır emilimi bozulmaktadır. Menkes hastalığı tanısı konulan bebeklere doğuştan bakır takviyesi yapılmalıdır.

Bakır eksikliği nasıl saptanır?

Bakır eksikliğinin saptanması bahsedilen belirti ve bulgulara rastlanması durumunda hekimin  seruloplazmin testiyle birlikte kan ve/veya idrar bakır testleri istemesi ile sağlanır. Testlerde elde edilen değerler olması gereken değerlerinden az veya fazla ise bakır eksikliği teşhisi konulabilir.

Normal test değerleri

Yetişkin bireylerde plazma veya serum bakır düzeyi 0,8-1,0 µg/ml düzeylerindedir. Fakat kanda ve idrarda ölçülen bakır düzeyleri farklı anlamlara geldiğinden ve referans değerleri yaşa-cinsiyete göre değişiklik gösterdiğinden kesin bir aralık vermek doğru olmayacaktır. Tanının konulabilmesi için sonuçları bir hekimin yorumlaması daha güvenilir ve daha doğru olacaktır.

Tedavisi

Yapılan idrar ve/veya kanda bakır testi sonucu bakır eksikliği tanısı konmuş bireylerin tedavisinde asıl amaç kandaki bakır seviyesini arttırmaktır. Bu da bakırdan zengin besinlerin diyette arttırılması ile yapılabilir. Bakırdan zengin besinlerin günlük beslenmeye dengeli bir şekilde dağıtılması ise diyetisyen kontrolünde olmalıdır.

diyet tedavisi beslenme tedavi

Bakır eksikliği durumunda beslenme

Bireylerin bakır gereksinimi yaşa göre değişiklik göstermektedir. Gereksinmeleri gösteren tablo ise aşağıdaki şekildedir.

Yaş Gereksinme
0-6 Ay 0,4-0,6 (mg/gün)
6-12 Ay 0,6-0,7 (mg/gün)
1-3 Yaş 0,7-1,0 (mg/gün)
4-6 Yaş 1,0-1,5 (mg/gün)
7-10 Yaş 1,0-2,0 (mg/gün)
11+ Yaş 1,5-2,5 (mg/gün)
Yetişkin 1,5-3,0 (mg/gün)

 

Günlük diyetle vücudumuza 1-2 mg arasında bakır alınmaktadır. Bakırın ince bağırsaktan emilimi oranı ise alım düzeyiyle alakalıdır. Örnek verecek olursak günlük 1 mg bakır aldığımızda bu bakırın %50’si, 5 mg bakır aldığımızda ise bu bakırın %20’si emilmektedir. Ayrıca gereğinden çok çinko, demir, kadmiyum ve posa almak bakır emilimini azaltmaktadır. Fazla alınan protein ise bakır emilimini arttırır.Bu faktörler de bakır gereksinimi etkileyebilmektedir. Sağlıklı beslenme ile bakır eksikliğini kolaylıkla engelleyebilirsiniz.

Bakır, hem bitkisel hem hayvansal besinlerde bulunabilen bir mineraldir. Bitkisel besinlerdeki bakır düzeyi yetiştirildiği topraklardan az düzeyde etkilenebilmektedir. Günlük beslenmemizde yer verdiğimiz bazı besinlerin 100 gramında bulunan bakır düzeyleri ise şu şekildedir.

Besin Bakır (mg) Besin Bakır(mg)
Kuru maya 4.98 Maydanoz 0.49
Karaciğer 3.40 Ekmek 0.24
Pekmez 1.42 Zeytin 0.34
Et 0.80 Kuru kayısı 0.35
Balık 0.80 Makarna 0.11

 

Yukarıda da görüldüğü üzere bakır organ etleri, yağlı tohumlar, kurubaklagiller, et, deniz ürünleri, yumurta ve yeşil yapraklı sebzelerde zengin olarak bulunmaktadır. Rafine edilen tahıllarda, şekerde, süt ve süt ürünlerinde bakır düzeyi düşüktür. Bakır eksikliğinin tedavisinde diyetisyen bu besinleri, gereksinmeyi de göz önüne alarak günlük beslenme planına dengeli bir şekilde dağıtmalıdır ve bakır emilimini engelleyen durumlar ortadan kaldırılmaya çalışılmalıdır. Unutmayın ki diyet her zaman kişiye özeldir bu yüzden bakır eksikliğinin beslenme ile tedavi edilmesinde de bir diyetisyenden yardım almaktan kaçınmayınız.

Bakır Eksikliği ve Beslenme - Diyet Tedavisi konusunda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Hamilelik belirtileri editörleri tarafından derlenmiş Galaktozemi Nedir - Belirtileri - Diyet ve Beslenme Tedavisi başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.

1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (6 Kişi oy verdi, 5 üzerinden ortalama puan: 4,83. Bu yazıya oy vermek ister misiniz?)
Loading...

Bir Yorum

  1. Kadir

Bir yorum yaz