Besin Piramidi Nedir | Sağlıklı Beslenme ile İlişkisi

Besin piramidi besinlerin önemi ve tüketilmesi gereken miktarlarının toplum nezdinde kavratılması için geliştirilmiş bir rehberdir.Beslenmemiz için gerekli olan protein, yağ, karbonhidrat, vitamin ve mineralleri besinlerden sağlarız. Sağlıklı beslenme düzeninde her besinden belirli bir miktar alınmalı, yeterli ve dengeli beslenme sağlanmalıdır.

Bu yazımızda besin piramidin yapısından ve piramitte bulunan besinlerin genel özelliklerinden bahsedeceğiz.

Besin piramidi nedir

Besin piramidi, beslenme düzenimizde almamız gereken besin gruplarının, önemine göre sıralandığı   bir kılavuzdur. Her ülke kendi beslenme alışkanlıklarına ve koşullarına göre farklı besin piramitleri oluşturmuşlardır. Ülkemizde kültürel etmenler ve sağlıklı beslenme alışkanlıkları baz alınarak bir besin piramidi geliştirilmiştir. B

Besinler ve içeceklerimiz içerdikleri besin ögeleri tür ve miktar yönünden farklılık gösterir. Besinlerden bazıları enerji yönünden, bazıları protein, bazıları karbonhidrat, bazıları yağ  bazılarıysa vitamin ve mineral yönünden zengindir. Bu nedenle besinleri sağladıkları yarar  ve besin örüntüsündeki benzerlik yönünden 5 gruba ayrılmıştır.

Bunlar;

  • Et, kuru baklagil, fındık, fıstık, ceviz vb.
  • Süt ve türevleri
  • Sebze ve meyveler
  • Tahıl ve türevleri
  • Yağlar ve tatlılar

Besin piramidi en altta yer alan ve sıklıkla tüketilmesi gereken ekmek, tahıl  grubundan başlar ve daha az tüketilmesi gereken besinlere doğru gider.

besin piramidi ekmek tahıl 1.basamak

Ekmek, Tahıl Grubu

Sağlıklı beslenme piramidi içerisinde en altta bulunan ve en çok tüketilmesi gereken besin grubu ekmek ve tahıl grubudur. Buğday, mısır,  pirinç,  un, ekmek, makarna, bulgur vb. besinler bu grubun içerisinde yer alır. Bu gruptaki besinlerde birinci ve ikinci gruba göre daha az protein vardır. Bu besinlerin büyük bir kısmı karbonhidrattır. Özellikle kepeği alınmamış tahıllar ve bulgur B grubu vitaminlerinden zengindir.

Çalışma durumuna göre günlük 3-8 orta dilim ekmek yemek yeterlidir. Çocuklar ve zamanın çoğunu oturarak geçirenler için günlük 3-8 orta dilim ekmek yemek yeterlidir. Hareketli kimseler bir kaç dilim arttırabilir. Ne kadar tüketilmesi gerektiği kişiniz fizyolojik özellikleri ve aktivite düzeyi ile ilişkisi olduğundan bu konuda mutlaka bir diyetisyene danışılmalıdır. Mümkün olduğunca işlenmiş ürünler yerine doğal ve rafine edilmemiş ürünleri tercih edilmelidir. Tam buğdaydan yapılmış ürünler ve bulgur ile yapılmış yemekler sağlıklı beslenme üzerinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeple beslenme  piramidi üzerinde en büyük alanı bu besin grubu kaplamaktadır.


sebzeler meyveler besin piramidi 2. basamak

Sebze ve meyveler

Türkiyeye özgü besin piramidi 2. sırasında sebze ve meyveler bulunmaktadır. Her türlü sebze ve meyve bu grup altında toplanır. Taze sebze ve meyveler diğer gruplardan alamadığımız bir çok vitamin ve minerali sağlarlar. Sebze ve meyvelerin büyük bir kısmı sudur. Karbonhidrat, az miktarda protein, vitamin ve mineraller de bulunur. C vitamini bakımından zengin olanlar: yeşil yapraklı sebzeler, turunçgiller, kivi, çilek, şeftali, domates ve patatestir. Sarı ve yeşil renkte olan sebze ve meyveler A vitamininin öncüsü olan karotenler bakımından da zengindir. Ayrıca yeşil yapraklı sebzeler B vitaminlerinin çoğu ve E, K vitaminlerinden de zengindir.

Bu gruptaki besinlerden çiğ veya pişmiş olarak günde en az 5 porsiyon tüketilmelidir.  Örneğin günde 2 porsiyon sebzeli yemek, 2 porsiyon meyve, 1 porsiyon salata günlük sebze ve meyve gereksiniminizi karşılayabilir. Tabi bu genel bir yargıdır. Sağlıklı beslenme programı tamamen kişiye özgü olmalıdır ki ancak bu şekilde sağlıklı beslenme sağlanabilir.

sağlıklı beslenme piramdi et ve süt ürünleri 3. basamak

Et ve Süt ürünleri, Kuru baklagiller

Beslenme piramidinin bu basamağında proteince zengin gıdalar yer almaktadır. Sığır,  koyun, kümes ve av hayvanları, balıklar, kuru baklagiller, yumurta, fındık, fıstık, ceviz üt, yoğurt, peynirler, çökelek, süt tozu gibi besinler bu grupta yer alır  Bu gruptaki besinlerde diğer gruplara oranla daha fazla protein içerirler.  Et ürünleri demir, çinko ve B grubu vitaminleri yönünden de zengindirler. Kuru baklagiller posa yönünden zengindir. Etler içerisinde en az yağlı olanları beyaz etler ve yağsız balıklardır.

Süt grubundaki besinler protein, kalsiyum, A vitamini ve bazı B grubu vitaminleri yönünden zengindir. Büyümede ve kemik sağlığını korumada rol oynar. Bundan dolayı büyüme çağında olan çocuklar,  gebe ve emzikli kadınlar, yaşlılar bu gruptan yetişkinlere göre daha fazla tüketmelidirler. Günde 2 bardak süt veya yoğurt ya da 3-4 kibrit kutusu kadar peynir veya çökelek ya da 1 bardak süt veya yoğurtla birlikte 2-3 kibrit kutusu kadar peynir tüketilebilir.

Her gün bu gruptaki besinlerin birinden veya birkaçından tüketilmelidir. Ancak fazla tüketimi sindirim sitemi üzerinde olumsuz etkilere sebep olabileceği gibi böbrek ve bazı dokularda kusurlara yol açabilmektedir. Et ve süt ürünleri besin piramidi 3. basamağında yer alır.

yağ ve şekerler 4. basamak

Yağlar ve tatlılar

Bu gruptaki besinler vücudumuz için  önemli bir enerji kaynağı olmakla beraber fazla tüketimi başta obezite olmak üzere bir çok kronik hastalığa yol açmaktadır. Tereyağında A vitamini, sıvı yağlarda ise E vitamini vardır. Bu gruptaki besinler fazla enerji ve az besin ögesi içerirler. Bundan dolayı tüketirken miktarına dikkat edilmelidir. Doymuş ve doyurulmuş yağlar olabildiğince az tüketilmelidir, yağ tüketirken zeytinyağı gibi bitkisel yağlar tercih edilmelidir. Tatlılardan pekmez kalsiyum ve demir bakımından zengindir. Bu nedenle şekerler yerine az miktarda pekmez tercih edilmelidir.

Bu grupta günlük alınması gereken miktar bireyin çalışma durumuna bağlıdır. Genellikle hareketsiz kişilerde kahvaltı ve yemekler dahil olmak üzere günlük 1-2 silme yemek kaşığı yağ ile 1-2 yemek kaşığı şeker, reçel, bal veya pekmez yeterli olabilir. Bunun yanında hareketli ve ağır işlerde çalışanlarda günde 1-2 kez birer porsiyon tatlı yemekleri gerekebilir. Besin piramidi içerisinde en üstte bulunan ve en az tüketilmesi gereken bu besin grubunu hayatımızdan tamamen çıkaramasak ta en azından belirli bir sınırda tutmamız gerekmektedir.

Sağlıklı Beslenme Piramidi

Besin piramidi içerinde bulunan her gruptan olanaklara uygun olarak seçim yapılmalıdır. Sebze ve meyve grubundaki yiyeceklerin bazıları bazı mevsimlerde daha çok bulunur. Mevsimlik olan sebze ve meyveler hem daha değerli hem daha ucuzdur. Öyleyse sebze ve meyveleri mevsimine göre tüketmeye özen göstermeliyiz.

Özellikle kırmızı et( dana, sığır, koyun, kuzu) yağlıdır.  Bu etlerin konulduğu yemeklere ek olarak yağ eklenmemelidir. Sebzeler, kuru baklagiller, pirinç, un ve makarnada çok az yağ bulunduğundan bu besinlere yemek yaparken yeterli miktarda yağ konulmalıdır.

Her öğünde yeterli miktarda her gruptan bir veya birkaç besin bulunursa yeterli ve dengeli beslenme sağlanmış olur. Unutmayın ki sağlıklı beslenme piramidi aynı zamanda sağlıklı beslenmenin anahtarıdır.

Besin Piramidi Nedir | Sağlıklı Beslenme ile İlişkisi konusunda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Hamilelik belirtileri editörleri tarafından derlenmiş Gıda Etiketi Nedir, Neden Önemlidir, Nasıl Okunur? başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.

1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (4 Kişi oy verdi, 5 üzerinden ortalama puan: 5,00. Bu yazıya oy vermek ister misiniz?)
Loading...

Bir Yorum

  1. melis

Bir yorum yaz