bardakta çay ve kahve resmi

Çayın Kahvenin Faydaları, Zararları (Ne kadar Tüketmeliyiz)


Ülkemizde çok sevilen, oldukça sık tüketilen çay ve kahvenin insan sağlığı üzerine bir çok yararı ve zararı var. Özel durumlar haricinde, dozunda tüketilmesi durumunda bu içeceklerin sağlık açısından olumlu etkileri bir çok bilimsel çalışma ile kanıtlanmıştır. Aynı şekilde doz aşımı yapılması ve / veya kaçınılması gereken bir duruma sahip olunmasına rağmen tüketimine devam edilmesi bir takım sağlık problemlerini beraberinde getirmektedir. Bu yazımızda çay ve kahvenin faydaları ile birlikte zararlarına hızlıca göz atıp kafein miktarlarına ve önerilen dozlarına değineceğiz.

Vazgeçilmez İkili: Çay ve Kahve

Sohbetlerimizin, anılarımızın ortağı yaz, kış her mevsim içilebilen vazgeçilmez ikili… Kırk yıl hatırı olan kahve ile tavşan kanı çayın dostluğu eskilere dayanıyor aslında. Rivayete göre kahvenin hikayesi, bir çobanın otlattığı keçilerinin ağaçtaki yemişleri yiyince sürekli hareket edip, zıplamaları ve gece uyuyamamaları üzerine fark edilmiş. Çay ise, ilk olarak Çin, daha sonra 6. Yüzyılda Japonya derken günümüze kadar farklı kültürlere misafir olmuş, farklı sofralarda demlenmiş, mis gibi kokularıyla içimizi ısıtan içeceklerimizden olmuşlar.

Çay ve kahvedeki kafein miktarı

Kafein , dünya üzerinde en az 63 çeşit bitkinin yapraklarında, tohumlarında ya da meyvelerinde bulunan bir maddedir .Başlıca kafein kaynağı çay ve kahvedir. Kafein kola gibi gazlı içecekler tat vermesi için de eklenmekle birlikte çikolatada da bulunmaktadır.

Çayın kafein miktarını etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Bunlardan bazıları demlenme süresi, demlenme derecesi, çay çeşidi ve çeşididir. Kahvenin kafein miktarnı ise kahve çekirdeklerinin cinsi, nerede yetiştiği, hangi yollarla üretildiği, hasat edildiği ve demlendiği önemlidir.  Çay yaprakları kahve çekirdeklerinden daha fazla kafein içermesine rağmen, çay demlemek için daha az miktarda çay yaprağı kullanıldığı için bir bardak çayın içerisindeki kafein miktarı, bir bardak kahve içerisindekinden genelde daha azdır.

Kahve Cinsi – Kafein(mg)                                         Çay Cinsi – Kafein(mg)

Saf, demleme kahve (1 kupa) 135                                   Siyah Çay (1 kupa) 40-70

Hazır kahve(1 kupa) 95                                                          Yeşil Çay 25-40

Espresso (1 porsiyon) 30-50

Aromalı (1 kupa) 25-100

Nescafe gold (1 kupa) 52

Nescafe classic (1 kupa) 72

Çayın ve Kahvenin Yararları

Çayın ve kahvenin yararları aşırıya kaçılmadan tüketildiği taktirde kendisini göstermektedir. Çay araştırmalara göre içerisinde bulunan maddelerden  flavonoidlerin (bitkilerden elde edilen, besinlerde doğal olarak bulunan antidoksidanlar) kan damarlarını genişleterek kanın vücuttaki dolaşımını daha kolay sağladığını bir tür fitokimyasal olan flavanoid ile kalbi doğal yoldan korumanın mümkün olabildiği gösterilmiştir. Ayrıca kolesterolü düşürdüğü, kanser risklerini azalttığı, içerdiği floridler sayesinde diş çürüklerini önlemede yardımcı olduğu çalışmalarda görülmüştür.

  • Fareler üzerinde yapılan bir başka çalışmada, orta yaşta günde üç ila beş fincan kahve içmenin, Alzheimer ve demans gelişme riskindeki yüzde 65’lik bir düşüşle ilişkili olduğu bulundu.
  • Çay tüketimi ve kilo verme ilişkisinin incelendiği bir çok çalışmada özellikle yeşil çayın ağırlık regülasyonunu sağlama konusunda önemli etkileri olduğu görülmüştür. Günlük kafein hakkınızın en azından bir fincanını yeşil çaydan yana kullanmanız hem ağırlık kontrolünü sağlamanıza hemde bağışıklık sistemi güçlendirmenize katkı sağlayacaktır. Daha detaylı bilgi için Bknz: Yeşil Çayın Faydaları ve Zararları
  • Yapılan araştırmalara göre kahve tüketimi, erken ölüm ve kardiyovasküler ölüm, kalp hastalığı, kanser, alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı, siroz ve diyabet riskinde azalma ile ilişkilidir. 
  • Kahve prostat kanseri, deri kanseri ve beyin tümörleri gibi çeşitli kanser türlerine karşı koruyucu etkisi olduğu bilinmekte olan kahvedeki antioksidan bileşenlerin, vücudumuzda hücre hasarlarına neden olarak, kanser gelişimine sebep olabilen radikalleri etkisiz hale getirebiliyor.
  • Yapılan bir çalışma günde 3-4 fincan kahve tüketen kişilerde ağız ve farenks kanseri gelişme riskinin yüzde 39 oranında azaldığını göstermiştir.
  • Düzenli olarak tüketilen kahvenin parkinson hastalığı riskini de düşürdüğü görülmüş ayrıca hafıza için olumlu etkiler yarattığı, Alzheimer ile savaştığı gözlemlenmiş bu da kahvenin içerisinde bulunan kafeinin etkisinden olduğu bilinmektedir.
  • Hollanda’da yapılan bir araştırmda günde 3-6 bardak çay içenlerin, kalp hastalıklarından ölme riskinin günde bir bardaktan az içenlere göre yüzde 45 daha düşük olduğu tespit edildi. Günde 2-4 fincan kahve içen insanlar, daha az içmiş olanlara göre yüzde 20 daha düşük kalp hastalığı riskine sahiptir.
kahve içen kadın

Kafein Tüketimi ve Dozu (Günde kaç bardak çay, kahve)

  • Kafeinin günlük tüketim miktarı 300mg/gün olmalı diyoruz. Peki bu ne demek? Orta düzey kafein tüketimini ,ancak aşağıda belirtilen miktarları aşarsak geçmiş oluruz;
  • 3-4 kupa kavrulmuş ve çekilmiş kahve
  • 5 kupa hazır kahve
  • 5 kupa çay
  • Yayınlanmış binlerce bilimsel çalışma beslenmemizdeki diğer kafein kaynaklarını da göz önüne alarak, orta düzey kahve tüketiminin (2-3kupa/gün) sağlık üzerine hiç bir olumsuz etkisi olmadığını, tüketimin kesinlikle güvenli olduğunu, hatta kahvenin içerdiği antioksidanlar ve kafein nedeniyle sağlık üzerine olumlu etkisi olabileceğini göstermektedir.

Sağlıklı yetişkin bireylerde günde 1-2 fincan kahve, 5-6 fincan çay tüketilmesi vücut için yararlıdır. Bu konuda daha detaylı bilgi almak için:
Kafeinin Olası Yarar ve Zararları: Kafein İçeren Besinler

Peki günlük hayatta sayısının farkında olmadan aşırı çay ve kahve tüketiminin vücutta ne gibi etkileri olmaktadır?

çayın ve kahvenin zararları

Çayın ve kahvenin Olası zararları

Bu sıcak içeceklerin kafein içeriğine bağlı olarak tüketilmesinin yan etkileri olabilir. Kafein kaygı, uykusuzluk ve düzensiz kalp atışı neden olabilir. Ek olarak, kahve sindirim sistemini, mesaneyi ve prostatı tahriş edebilir. Yüksek kafein tüketiminin yan etkileri kahve ve çay için aynı derecede geçerlidir. Bununla birlikte, kahvede bulunan aynı yüksek düzeydeki kafeinlere eşit miktarda daha fazla çay içmek zorunda kalacaksınız.

Şimdi çayın fayda ve zararlarına maddeler halinde bakalım:

  • Gün içerisinde aşırı tüketilen çay yada kahve; sinir bozukluğu , kabızlık, yüksek tansiyon,el titremesi, baş ağrısı sıkıntı ve uykusuzluğa neden olabilir.
  • Aşırı çay kahve tüketimi idrar miktarında artışa neden olur.İdrarla dışarı atılan üre asidi miktarını azaltır. Romatizma hastalığı olanlara zarar verir.
  • Çayda bulunan okzalat, böbreğinde kum ve taş olanlar için zararlıdır
  • Yüksek tansiyon hastası,karaciğer hastası ve kabızlık çekenler çay içmemelidir.
  • Sağlıklı yetişkin bireylerde alınan kafeinin yüzde 99’u emilir ve alındıktan 5dk sonra tüm dokularda görülmeye başlar. Gebe ve emziklilerin 300mg (3 fincan) üzerinde kafein almaları düşük tehlikesine ve düşük doğum ağırlıklı bebek doğumuna neden olabilmektedir.
  • Demir düzeyi düşük olan kişiler; özellikle çocuk, ergenler ve gebeler yemeklerle birlikte çay tüketmekten kaçınmalıdır. Çayın hiçbir şekilde bebek içeceği olmadığı bilinmelidir. Yemek ile çay arasındaki saat farkının en az 1 saat olması ve çaya bir parça limon atılması da demir emilimi üzerindeki olumsuz etkileri en aza indirir.
  • Kişi çay ve kahveyi şekerli tüketiyorsa, her bardakta alacağı fazladan basit şeker başta obezite olmak üzere, diyabet, kalp ve damar hastalıkları gibi birçok kronik hastalığa sebep olabilir.
  • Hamile kadınlar, düşük doğum ağırlığı, kalp problemleri ve daha sonraki yaşamdaki davranışsal problemlerle bağlantılı olan kafein içeriği nedeniyle kahve veya çay tüketimini sınırlandırmalıdır.

İçtiğiniz her fincan çay veya kahve için, (fincanınızın büyüklüğüne bağlı olarak) yaklaşık eks 200 ml sıvı alın. Çay ve kahve diüretik etki yaptığından idrar sonrası kaybedilen suyun yerine koyulması oldukça önemlidir.

Günlük içtiğiniz çay ve kahvenin miktarına bağlı olarak yaklaşık ek 200 ml sıvı alın. Çay ve kahve diüretik etki yaptığından idrar sonrası kaybedilen suyun yerine koyulması oldukça önemlidir. İçtiğiniz içeceklerin su ihtiyacını karşıladığını asla düşünmeyin!

Tüm bu artı ve eksilerinin üzerine sofralarımızdan eksilmeyen bu içecekleri porsiyon kontrolünde, doktorunuza veya diyetisyeninize danışarak tüketmeli ‘azı karar çoğu zarar’ ifadesini unutmamaya gayret edelim. Çayın ve Kahvenin faydaları olduğu kadar zararlarının da  olduğunu unutmayalım.

Bu konuda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Beslenme Rehberim editörleri tarafından derlenmiş Besinlerin Hazırlama / Pişirme Yöntemleri ve Saklama Koşullarına Dair Öneriler başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.

Bir cevap

  1. Avatar
    Ayşe Yanmaz

Bir cevap yazın