Çinko : Eksikliği – Faydaları – Kaynakları ve Önemi


Çinko hem zihinsel hem de  bedensel anlamda tam olarak gelişimin sağlanabilmesi için çok önemli bir mineraldir. Vücudumuzda yeterli düzeyde depolanamadığı için her yaşta gerekli düzeylerde alınması gereken çinkonun insan sağlığı üzerinde önemli bir yeri bulunmaktadır.

Çinko nedir?

Cinko, vücudun çalışması ve matabolizmanın sürekliliği için gerekli olan, insan vücudunda ortalama 2-3 gram bulunan önemli bir eser elementtir. Çinkonun simgesi Zn dir. Eksikliği ve fazlalığı vücutta bir takım sorunlara yol açmaktadır.

Vücutta ne işe yarar(faydaları)

Çinko vücudumuzda birçok ensimin yapısında yer almaktadır.Bu enzimler karbonhidrat, protein, yağ ve en önemlisi DNA ve RNA’nın metabolizmasında rol alır. Çinko, bağışıklık sisteminin normal fonksiyonları için gerekli hormonun (timustan salgılanan timulin) aktivitesi için gereklidir. Son yapılan araştırmalarda sinir sisteminin gelişmesi  üzerine oldukça etkili olduğu da görülmüştür.

Çinkonun yara iyileşmesinde, üreme sisteminde, büyüme ve gelişmede  de olumlu faaliyetleri bulunmaktadır.Yeni doğanların normal büyüme ve gelişmeleri için, anne sütünde yeterli miktarda çinko bulunmalıdır. Yeni doğum yapmış annelerin sütündeki çinko miktarı oldukça yüksektir, fakat 2 hafta sonra düşme görülmektedir. Bu da ağız sütünün(kolostrum, sarı süt) faydasını bizlere bir kez daha hatırlatmaktadır. Tekrarlamak isterim ki emzirmesine engel bir rahatsızlığı olmayan her anne ve emmesine engel bir rahatsızlığı olmayan her bebek  ilk 6 ay sadece anne sütüyle beslenmeli ve 6 aydan 24 aya kadar da ek besinlerle birlikte anne sütüne  devam etmelidir.

çinko içeren besinler, çinko kaynakları

Çinko İçeren Besinler (Nerelerde bulunur)

  • Çinkodan zengin gıdaların en başında buğday embriyosu (buğday ruşeymi) gelmektedir. 100 gram buğday ruşeyminde 16.7 miligram çinko bulunmaktadır.
  • Kırmızı et, karaciğer,kabuklu deniz ürünleri, balık gibi et ürünleri,
  • Makarna, bulgur, pirinç,ekmek  gibi tahıl ürünleri,
  • Elma, karnabahar, patates, havuç, domates,yeşil sebze, mantar gibi meyve ve sebzeler,
  • Badem içi,ceviz gibi yağlı tohumlarda ve özellikle ayçiçek çekirdeği,
  • Kuru fasulye gibi kurubaklagiller,
  • Süt, peynir ve yumurta çinko içeren besinler arasındadır.

Hayvansal yiyeceklerdeki çinkonun vücutta kullanımı, emilimi bitkisel yiyeceklere göre daha yüksektir. Sağlıklı Beslenme için bitkisel gıdalar kadar hayvansal gıdalarda önemlidir.

Çinko Hapı ve kullanım alanları

Yaşamımızın sağlıklı ve kaliteli devam etmesi için minerallere ihtiyaç duymaktayız. Maalesef şöyle  bir husus var ki besinlerle sağlayabileceğimiz mineral gereksinimimizi bazen karşılayamayabiliyoruz Bundan dolayı da mineral destekli haplara ihtiyaç duyuyoruz.Mineral noksanlığında oluşabilecek birçok rahatsızlıktan korunabilmek için mineral takviyesi yapılabilir fakat takviye edici hapları alırken de doktor tarafından önerilmiş olmasına ve eczanelerden satın alınmasına dikkat edilmelidir.Bir diğer husus da doktorun önerdiği dozda tüketmektir. Piyasa birçok çinko hapı bulunmaktadır

Çinko eksikliğinde kullanılan haplar:

Zınc Nutrımed ( Efervesan tablet ): Vücudun çinkoya olan gereksinimi arttığında günde 1 tablet yemek arasında suda eritildikten sonra alınır. Ağır böbrek yetmezliklerinde kullanılmamalıdır.

Zinco C tablet: Çinko eksikliğinde günde 1 tablet alınır.C vitaminine karşı hassasiyeti olanlar kullanmamalıdır.

Zincmen kapsül: Cinko gereksinimi arttığında günde 1 tablet tok karnına alınır. Ağır böbrek yetmezliklerinde kullanılmamalıdır.

Çinko gereksinimi ne kadardır?

Çinko gereksinimi kişinin yaşına,cinsiyetine ve fizyolojik özelliklerine göre değişebilmekle birlikte genel olarak, Bebeklerin 3-5 miligram, yetişkinlerin 10-15 miligram, gebelerin ise 20 miligram günlük çinko almaları gerekmektedir. Bunun aşağısında alım çinko eksikliğine sebebiyet vermektedir .Kabul edilebilir en yüksek alım ise yetişkinlerde 40 miligram, bebek için 4-5 miligram, çocuklar için yaşa göre 7-23 miligram olarak belirlenmiştir

Çinko eksikliği nedir nasıl saptanır?

Çinko eksikliği vücutta gerekli miktarda çinko bulunmaması durumudurDüşük derecede çinko eksikliği çocuklarda zihinsel ve bedensel gelişmede sıkıntılar, erkeklerde bulunan testesteron hormonunda azalma, enfeksiyona sık aralıklarla yakalanmayla kendini gösterir;  orta derecede çinko eksikliği kendini vücut derisinde bozulmalar,tat alma duyusunun bozulmasıyla birlikte iştah azalması, karanlığa karşı uyumda sorunlar, yara iyileşmesinde gecikmeler, cinsel organ gelişiminde gerilik, büyüme geriliği şeklinde gösterir; yaşam kalitesini tehlikeye sokacak kadar çinko eksikliği ise saçta dökülmeler, zihinsel bozukluk, bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla birlikte enfeksiyonların baş göstermesi, ishal vakalarıyla belirgin hale gelmektedir.

Çinko eksikliğinin biyokimyasal göstergeleri:

Plazma çinko düzeyi 70 mcg/dl ve idrar çinko düzeyi  150 mcg/gün altında, saç çinkosu  80-100 mcg/g civarında olması durumunda belirlenmiştir.

Nedenleri

Beslenme yolluyla yeterli alımın olmaması dışında da çinko eksikliği söz konusu olabilir. Karaciğer sirozunda(viral veya alkolik nedenlerle vs.)idrarla çinko atımı artmıştır, serum ve karaciğer çinko konsantrasyonu düşmüştür. Alkoliklerde, siroz olmadan da serum çinko düzeyinin düşük olduğu ve idrarla çinko atılımının arttığı bildirilmiştir.Ülser, Ülseratif kolit, Chron’s hastalığı, çölyak, ince bağırsakdaki baypas gibi hadiselerde de çinko eksikliği bildirilmiştir. Kortikosteroitler, penisilinami gibi ilaçların alımı da çinko eksikliğine sebebiyet vermektedir, doktora danışılmalıdır.Gebelik döneminde de annede çinko eksikliği görülebilmektedir.Ç inko eksikliği orak hücreli anemi hastalarında da söz konusudur.Yaşlılık, gebelik, emzirme, alkolizm durumlarında da çinkonun diyetsel eksikliği görülmektedir.

Ekmeğin mayalanmış olması çinko emilimine olumlu katkıda bulunurken; gereğinden fazla posa(günlük posa alımı:25-30 gr) alımı ise emilimini azaltmaktadır

çinko hapı, takviyesi

Çinko eksikliği belirtileri

Çinko eksikliği dünyada oldukça yaygındır. En önemli klinik bulguları, büyüme-gelişme geriliği, iskelet olgunlaşmasında gerilik, erkeklerde sperm oluşumu ile  cinsiyet karakterlerinin gelişimi, kadınlarda doğum ve emzirmeye kadar üreme sürecinin tüm bölümlerinin olumsuz yönde etkilenmesi ve karaciğer ve dalak büyümesidir (hepatosplenomegali).

Hafif çinko eksikliği oluştuğunda iştah azalması buna bağlı olarak kilo kaybı,erkeklerde spermin normalden az olması(oligospermi), kanda amonyak düzeyinin artması(hiperammonemi) gözlenmektedir.

Çinko metabolizmasının en iyi tanımlanan genetik bozukluğu akrodermatitis enteropatikadır. Bu hastalarda büyüme geriliği, hipogonadizm,  dermatolojik ve oftalmik lezyonlar, mide ve bağırsakta bozukluklar görülmektedir. Akrodermatitis enteropatika olan hastalarda plazma çinko düzeyinin düşük olduğu gösterilmiştir.

Kesin olmamakla birlikte tırnaklarda görülen beyaz lekeler çinko eksikliğini işaret ediyor olabilir.

Çinko eksikliğinde görülen hastalıklar

Çinko eksikliğinde, çocuklarda büyüme-gelişme geriliği, cücelik, iskelet olgunlaşmasında gerilik; Çocuk ve ergenlerde dermatit, iştah azalması, yara iyileşmesinde gecikme, zihinsel gerilik, bozulmuş bağışıklık cevabı,karanlığa adaptasyonda zorluk  görülmüştür. Erkek çocuklarında cinsiyet organlarının gelişememesi(hipogonadizm) söz konusudur. Yemek borusu ve deride epitel hücrelerin kalınlaşması ve sonuçta tüy dökülmesi, epitel dokuda bozulmalar ve tüylerde anormallikler ve karaciğer-dalak büyümesi(hepatosplenomegali) gibi hastalıklar görülmektedir.      Eksiklik ilerleyince büllöz püstüler dermatit, alopesi(kellik), kilo kaybı, diyare, sinirsel psikiyatrik bozukluklar, tekrarlayan enfeksiyonlar ve tedavi edilmediği zaman ölüm.

Fazlalığı

Günde 100-300 miligram ve daha fazla alımı toksik etki oluşturmaktadır.Fazla alımı bakır emilimini engeller.Günde 2 gram gibi çok yüksek alım düzeylerinde kusma ve mide-bağırsak şikayetleri görülmektedir.

Diyette çinko alımına  dikkat edilmeli ve gereksinmeye uygun miktarlarda alınmasına özen gösterilmelidir. Sağlıklı beslenme üzerine çok büyük etkisi olan bu mineral bağışıklıktan üreme fonskiyonlarına, büyüme gelişmeden cilt bozukluklarına kadar birçok olayda aktif rolü vardır.

Çinko : Eksikliği - Faydaları - Kaynakları ve Önemi konusunda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Beslenme Rehberim editörleri tarafından derlenmiş Selenyum Nedir, Ne işe yarar (içeren besinler) başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.


1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (6 Kişi oy verdi, 5 üzerinden ortalama puan: 4,83. Bu yazıya oy vermek ister misiniz?)
Loading...

Bir Yorum

  1. Turgut

Bir yorum yaz