gaps diyeti nedir diyetisyen

Gaps Diyeti : Nedir – Özellikleri ve Uygulama Alanları


Çok heyecanlandığınızda, öfkelendiğinizde ya da aşık olduğunuzda size ilk tepki vücudunuzun merkezinden gelir, ya kelebekler uçuşur ya da kramplar girer. Çoğu araştırmalar da göstermiştir ki ikinci beyin olarak adlandırılan bağırsak, bağırsak ve beyin arasında karşılıklı bir ilişki oluşturarak obezite, diyabet gibi hastalıkların yanı sıra şizofreni, otizm, anksiyete, depresyon gibi psikojik hastalıkları da etkilemektedir. Bağırsak florasının tedavisiyle bu hastalıklara da çözüm üretilmiş olmaktadır. Tam burada karşımıza bilim dünyasında son dönemlerde oldukça popüler olan Gaps Diyeti diğer adıyla Gaps Tedavisi Çıkıyor.

GAPS tedavisini bulan Nöroloji  ve Beslenme Uzman Doktoru Natasha Campbell-McBride’ın oğlu üç yaşındayken otizm tanısı almıştır. Daha sonra beslenmeye dayalı olarak gerçekleştirdiği tedavi ile oğlunun bağırsak florasının düzeltip, otizmi tamamen iyileştirmiştir. Ardından kendi kliniğini açarak psikolijik sendromlu hastaları beslenmeye dayalı tedavisiyle iyileştirmiştir. Zamanla geliştirdiği tedaviye ‘GAPS Tedavisi’, uyguladığı diyeti ise “GAPS Diyeti” pikolojik sendromlu hastalara da ‘GAPS Hastaları’ demiştir. 2004 yılında ise  GAPS tedavisinin uygulanışını yazdığı  ‘GAPS – Gut and Psychology Syndrome’ (Bağırsak ve Psikoloji Sendromu) kitabı yayınlanır. Böylece kitabı alıp inceleyen herkesin uygulayabileceği bir tedavi haline gelir.

Bu yazımda Gaps diyetinin ne olduğundan, nasıl uygulandığından, olası fayda  ve zararlarından bahsedeceğim.

Gaps Diyeti nedir?

Gaps diyeti; bozulmuş bakteri dengesini düzenlemek, hasarlı, yaralı bağırsak florasını ve bağırsak duvarını tedavi etmek üzere hazırlanmış beslenme programıdır. Bu beslenme programında; patojen bakterileri ve mantarları besleyen, toksin üreten yiyecekler, işlenmiş gıdalar tamamen diyetten çıkarılır. Bakteri dostu olan probiyotikleri destekleyen fermente yiyecekler ve probiyotik içeren ek gıdalar diyetin vazgeçilmezlerindendir.

Tam bir tedavi sağlanabilmesi diyet en az 1 yıl sürdürülür. Diyet sonunda düzelen bağırsaklarla birlikte pskilojik ve fizyolojik semptomlar ortadan kalkacaktır. Semptomlar geçse dahi tedavinin tamamlanması ve bağırsak dengesinin sağlanması için program bir süre daha devam ettirilir. Daha sonra ise diyette yasaklanan yiyecekler teker teker denenerek diyet açılır ve GAPS diyetinden tamamen çıkılır.

Kullanım Alanları

GAPS diyetinin, otizm,şizofreni, epilepsi, depresyon, anksiyete, bipolar bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk (OKB), panik atak, dikkat eksikliği bozukluğu (DEB) ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), disleksi, dispraksi, öfke problemleri, yeme bozuklukları (Anoreksiya, bulimia Nervosa) hastaları, öğrenme-davranışsal-sosyal problemler yaşayn çocuklar, tüm sindirim sistemi bozuklukları (ülseratif kolit, gastrit vb), gıda intoleransı, çölyak hastalarında uygulanabileceği düşünülmektedir.

gaps diyeti nedir, listesi

Gaps Diyeti Nasıl Yapılır?

GAPS diyeti 3 aşamadan oluşmaktadır:

  1. Aşama: GAPS Giriş Diyeti

Giriş diyeti 6 aşamadan oluşmaktadır. Kişide görülen fizyolojik ve psikolojik semptomların belirtileri ilk olarak bu aşamada ortadan kalkmaya başlar.

  1. Aşama: Tam GAPS Diyeti

Bu aşamada kişinin bağırsak florası tamamen düzelerek fizyolojik ve pskilojik semptomlar ortadan kalkar.

  1. Aşama: GAPS Diyetinden Çıkış

İyileşen bağırsak florasından sonra besinler diyete yavaş yavaş eklenir, hasta gaps diyetinden çıkılır.

Gaps Diyetinin Aşamaları ve Uygulama Yöntemi

  1. GAPS Giriş Diyeti:

Bağırsak florasının düzeltmek için hazırlanmıştır. Bu yüzden diyet bağırsak florası için faydalı aminoasitler, glikozaminler, vitaminler, minerallar içermektedir. Genellikle yaralı ve iltihaplı olan bağırsak florası bu besinlerle onarılır ve florayı rahatsız edecek besinler içermez.

Hastalara Tam GAPS diyetine geçmeden önce Giriş diyeti yapması önerilir. Daha sonra ise hastanın durumuna göre semptomlarına bağlı olarak hız ve ölçüde devam edilir.  Örneğin hasta 1. aşamayı kısa sürede geçerken 2. aşamayı uzun sürede geçebilir. Reflü, ishal, karın ağrısı, şişkinlik, ileri derecede kabızlık, gıda intoleransı, alerji, egzema gibi rahatsızlıkları olan kişilerin giriş diyetine özen göstermeleri gerekmektedir. Büyük derecede sindirim ve gıda intoleransı bulunmayan hastalar ise bu aşamayı daha hızlı geçebilirler.

Giriş diyeti 6 aşamadan oluşmaktadır. Diyette bir sonraki aşamaya geçmek için hastanın ağrısı ve ishali geçmelidir. Giriş diyetini uyguladıktan sonra ve hastanın başlıca sindirim sorunları geçtikten sonra Tam GAPS Diyeti’ne geçilir.

  1. Tam GAPS Diyeti:

Giriş diyetinin ardından GAPS diyetinin içeriği ve yemek pişirme yöntemleri öğrenilmiş olmaktadır. Hastanın tükettiği besinlere karşı verdiği tepkiler öğrenilmiştir. 2 yıl boyunca Tam GAPS diyeti uygulanmalıdır.

  1. GAPS Diyetinden Çıkış:

GAPS diyetinden çıkmak için acele edilmemelidir. Hasta bu diyeti yaklaşık 1,5 – 2 yıl boyunca uygulamalıdır. İlk aşamada semptomlarda azalma gözlenmiş olsa da kişilerin hastalık durumları kişiye özeldir. Bazıları daha yavaş iyileşirken bazıları daha geç iyileşmektedir. GAPS diyetiyle birlikte tüketilmeyen besinlere başlamak için hastanın sindirim sisteminde görülen semptomları en az 6 ay görülmemelidir. Daha sonrasında besinleri teker teker beslenmeye alarak diyetten çıkılır.

diyetisyenden beslenme önerileri

Örnek bir Gaps Diyeti listesi

Hasta tedavi programına öncelikle GAPS Giriş Diyeti ile başlamaktadır.

A-)Gaps Giriş Diyeti

  1. Aşama: Bu aşamada öğünlerde et suyuna çorba ve et suları, ara öğünlerde ise bitki çayları tüketilir.
  • Ev yapımı et suyu: 1. gün tavuk suyu ve tavuk suyuna yapılmış çorba içilir. Ertesi gün kuzu etinden yapılmış et suyu ve bu et suyundan yapılan sebze çorbası içilir. 4-5 gün bu şekilde devam edilir.
  • Probiyotik gıda: Ev yapımı  lahana turşusu, fermente sebze suyu, peyniraltı suyu. İlk 1-5 gün 1-2 tatlı kaşığıyla başlayıp,  sonraki 1-5 gün ise 3-4 tatlı kaşığı tüketilir. Her çorba kasesine birkaç tatlı kaşığı katılıncaya kadar devam edilir.
  • Öğün aralarında ise biraz doğal balla tatlandırılmış zencefil/papatya/nane çayı tüketilir.
  1. aşama: Birinci aşama yiyeceklerine ek olarak;
  • 1 adet organik yumurtanın sarısını çiğ olarak et-kemik suyuna ekleyerek her kaseye bir yumurta sarısı gelene kadar sürdürün.
  • Buğulama yöntemiyle yapmış olduğunuz et ve sebzeleri diyete ekleyin.
  • Probiyotik gıdaların ve sebze sularının miktarını artırın.
  • Ev yapımı tereyağını 1 tatlı kaşığı ile başlayarak artırın.
  • Kelle paça ve işkembe çorbalarını diyete ekleyin.
  1. Aşama: Diğer aşamalara ek olarak;
  • Günde 1-3 tatlı kaşığı ile başlayarak ezilmiş olgun avakadoyu çorbanıza ekleyin.
  • Bu zamana kadar suyu kullanılan sebzelerin kendisini diyete ekleyin.
  • Günde bir taneyle başlayarak diyete krepleri ekleyin. (Tarifleri kitapta mevcuttur.)
  • Ev yapımı tereyağ ile yapılmış yumurtayla birlikte pişmiş sebze, olgun avakadoyu öğüne ekleyin.
  1. Aşama: Diğer aşamalara ek olarak;
  • Fırınlanmış ya da ızgara etler aşamalı olarak diyete eklenir.
  • Pişmiş yemeklerin üzerine birkaç damladan başlayıp 1-2 yemek kaşına kadar sızma zeytinyağı ekleyin.
  • Sebzeleri teker teker deneyerek taze sıkma sebze sularına birkaç kaşıktan başlanarak devam edilir.
  • Öğütülmüş badem veya diğer kuruyemişleri öğüterek elde ettiğiniz undan ekmek yaparak tolere edebildiğiniz kadar tüketin.
  1. aşama: Diğer aşamalara ek olarak;
  • Pişmiş elma püresi diyete eklemeye çalışılır.
  • Marulun yumuşak kısımları veya soyulmuş salatalıkla çiğ sebzeler diyete eklenir.
  1. aşama: Diğer aşamalara ek olarak;
  • Soyulmuş, olgun ve çiğ elmayı diyete ekleyin.
  • Zamanla daha fazla pişmemiş meyve ve bal ekleyin.
  • Kademeli olarak badem, fındık, ayçiçeği ve kabak çekirdeğinden yapılmış unla ve tatlandırıcı olarak de kurutulmuş meyvelerin kullanıldığı kekler tüketilebilir.

B-)Tam GAPS Diyeti:

Güne 1 bardak içerisine 1 dlim limon veya 1 tatlı kaşığı elma sirkesi ilave edilmiş su veya taze sıkılmış meyve-sebze suyuyla başlanır.

Kahvaltı:

  • Tercihinize göre pişirilmiş yumurta, özellikle sarısı çiğ beyazı pişmiş.
  • Ev yapımı sucuk, sosis (Baharatlar eklenebilir.) yenilebilir.
  • Toleransa göre pişmiş veya çiğ sebzeler ve/veya avakado tüketilebilir.
  • İçecek olarak et-kemik suyu, limonlu açık çay, zencefil/nane çayı kullanın.
  • Kabuklu yemiş unlarından yapılmış krep, fırında pişirilmiş kek, çörek veya ekmek tüketilebilir.

Öğle:

  • Ev yapımı çorba  veya buğulama usulüyle pişmiş sebze ve et tüketilebilir.
  • Et, balık, kabuklu deniz ürünleri ve çiğ- pişmiş sebze ile birlikte avakado üzerine sızma zeytinyağı ve limon tüketilebilir.
  • İçecek olarak 1 bardak ev yapımı et-kemik suyu içilir.
  • Sebze ve probiyotik gıdalarla yapılmış et/balık yemeği olabilir.

Akşam:

  • Öğle veya kahvaltı seçeneklerinden seçilebilir.

Ara Öğünler:

  • Meyve, kabuklu yemişler ve fırında pişirilmiş yiyecekler ayrıca ev yapımı yoğurt, kefir tüketilebilir.

** Yemeklerde hayvansal yağ, salatalarda ise sızma zeytinyağı kullanılır. Zeytinyağlı yemek yapılacaksa yemek piştikten sonra dökülmelidir.

C-)GAPS Diyetinden Çıkış

Diyete öncelikle domates, patlıcan, biber, patates ve glutensiz fermente tahıllar (karabuğday, mısır ve kinoa) eklenerek başlanır. Her seferinde azar azar bir gıda ile başlanır. Bir yiyecek denenir ve 2-3 gün boyunca tepkiler gözlenerek devam edilir. Patates ve fermente tahıllar diyette sorunsuz bir şekilde ilerledikten sonra iyi kalite buğday veya çavdar unuyla hazırlanmış ekşi krep ve ekmek yapılabilir. Zaman içerisinde tahıl ve bakliyatlar da diyete eklenir.

faydaları ve zararları nelerdir

Gaps Diyetinin Faydaları ve Olumlu Yanları

Bozulan bağırsak florası ve dolayısıyla görülen pskilojik rahatsızlıklar GAPS diyeti sonrasında bağırsak florasının tedavi edilmesiyle düzelmektedir. Öğünlerde ilk başta hastanın bağırsaklarını zorlamasın diye sıvı diyetle başlanılmıştır.

Hastalara çiğ badem, ceviz ve fındık tüketimi alışkanlığı kazandırılmış olmaktadır.

Probiyotiklerin bağırsak florasına iyi geldiği bilimsel verilerler kanıtlanmıştır. Bu yüzden sindirim problemleri olduğunda ya da bazı sindirim sistemi hastalıklarında probiyotikler önerilmektedir. Böylelikle kişilerde probiyotik kullanımına alışılacaktır.

GAPS diyeti ile abur cuburlar, gazlı ve alkollü içeçekler yasaklanmıştır, bu durum sağlıklı beslenme için istenilen bir durumdur. Bu gıdaları sağlıklı kişilerin de yemesi doğru değildir. (Bknz: Junk Food: Nedir ? Tüketimi ve Zararları)

GAPS diyeti hastalara çiğ ve işlenmemiş ürünleri de tavsiye etmektedir. Sağlıklı beslenme için güzel bir adımdır.

Gaps Diyeti yapanlar iyileşebilir mi /  kilo verebilir mi?

Bilimsel olmayan ve hasta kişilerin kitabı alıp denediği diyet sonucunda psikolojisi bozuk kişilerde iyileşme gözlenmiştir. Özellikle kitabın yazarının kendi oğlu üzerinde deneyip daha sonra üzerinde değişimler yaparak geliştirdiği diyetle iyileşen hasta hikayeleri vardır. ANcak bilimsel verilerle desteklenmemektedir.

GAPS diyeti sonucunda hastalar kilo da vermekte veya kilo da almaktadır. Karbonhidrat miktarı oldukça düşük, protein ve yağ oranı yüksek diyet sonucunda zayıflanabilir, aynı zamanda aşırı ve dengesiz beslenme sonucu kilo alınmaktadır. Belirsizlikten dolayı hastanın tüketimine bağlı olarak değişmektedir. Gaps diyeti zayıflamak için yapılan bir diyet değildir.

Olası Zararları

  1. GAPS diyetinin anlatıldığı kitapta besinlerin miktarları ve ne kadar tüketilmesi gerektiği bilgisi belirsizdir. Bu belirsizlik sonucu aşırı ve dengesiz tüketimiyle şişmanlığa ve diğer hastalıklara neden olabilir.
  2. GAPS diyeti yüksek protein ve yüksek yağlı olması sebebiyle popüler diyetler kategorisinde olan Dukan Diyeti, Paleolitik Diyet, Atkin Diyetine benzemektedir. Bunlardan ayıran farkının GAPS diyetinin bağırsak florasına yönelik olmasıdır. Fakat bu diyetlerin vucüt sağlığı için ne kadar zararlı olduğu kanıtlanmıştır.
  3. Özellikle diyetin ilk aşamalarında tek tip beslenme sonucunda makro ve mikro besin ögelerinde eksiklikler görülebilir. (Bknz: Tek Besin Diyeti)
  4. Gluten hassasiyeti olanlar olabileceğinden tahıl ürünlerinin tüketilmemesi ayrıca süt ve ürünlerinin ve sebzelerinin de tüketiminin sınırlı olması sebebiyle ana enerji kaynağı olan karbonhidratlar kısıtlanmıştır. Ketojonik bir diyettir. (Bknz: Ketojenik Diyet)
  5. Sağlıklı ve dengeli bir diyette doymuş yağ oranı %7 nin altındadır. Fakat GAPS diyetinde doymuş yağ tüketilmektedir. Doymuş yağ tüketiminin fazla olması kalp sağlığı açısından tehlikelidir. Bu yüzden bir hastalığa çözüm üretilirken başka bir hastalığa sebep olunabilir. (Bknz: Doymuş Yağ ve Yağ Asitleri Nedir)
  6. Çiğ kuruyemişlerin tüketimine alışmak sağlıklıdır fakat kitapta tüketimindeki belirsizlik kilo alımına sebep olabilir.

konu ile ilgili bilimsel araştırmalar

Gaps Diyeti Hakkında Yapılan Çalışmalar

GAPS diyeti hakkında yapılmış bilimsel çalışma bulunmamaktadır. Fakat bu diyeti uygulamış hastaların hikayeleri mevcuttur. Bunlar bilimsel bir kaynak olmadığından bu konu hakkında yapılacak çalışmalara hız verilmelidir.

Sonuç ve Diyetisyen Yorumu

Psilojik hastalıklar ve bağırsak florası arasında ilişkiler yeni yeni çalışmalarla araştırılmaktadır. Bağırsak florasının iyi olması kişinin beden ve ruh sağlığı açısından önemlidir. Fakat özel bir diyet henüz bulunmamıştır. Bir diyetin geçerli olması için bilimsel araştırmalar, hayvan veya insan üzerinde denemeler yapılmalıdır. Fakat bu diyet sadece bir kitapla popüler olmuştur.

Sağlık ve dengeli beslenme, düzenli uyku ve düzenli spor kişilerin sağlıklı bir bedene ve ruha sahip olması için yeterlidir. Böyle diyetlerle vücudun dengesi bozulabilmekte iyi bir şeyler yapalım derken daha farklı hastalıklara sebep olunabilmektedir.

Bu beslenme düzeni kişilere bazı sağlıklı alışkanlıklar kazandırmaktadır. Örneğin; probiyotik besinlerin tüketilmesi, çiğ badem, ceviz tüketimi, rafine ürünlerin ve hazır paketli ürünlerin tüketilmemesi, diyet posası alımında artış gibi.

Bu konuda araştırmalara devam edilmeli ve deneyler yapılarak kayda değer sonuçlar elde edilmelidir.

Bu konuda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Beslenme Rehberim editörleri tarafından derlenmiş Kinoa Diyeti: Nedir - Zararları - Bilimselliği başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.

1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (3 votes, average: 4,67 out of 5)
Loading...

Yorum Yok

Bir cevap yazın