Gestasyonel Diyabet Nedir, Belirtileri ve Beslenme Tedavisi


Gestasyonel diyabet, hamilelikte sıklıkla gözüken ve annelerin yeterince bilgi sahibi olmaması nedeniyle korkuya kapıldıkları yaygın bir hastalıktır. Bu yazımızda gestasyonel diyabet ve beslenme tedavisinden bahsedeceğiz

Gestasyonel diyabet nedir?

Gebelikte görülen şeker hastalığı olarak bilinen gestasyonel diyabet sık gürülen bir gebelik hastalığıdır..    Tüm gebeliklerde gestasyonel diyabet olma riski  ortalama yüzde 7’dir. Ancak bu oran toplumdan topluma farklılık göstermektedir. Yapılan  bazı çalışmalarda  siyahilerde  %1,5, Asyalılarda %3,5–7,3 , Amerikalılarda %16  ve ülkemizde % 8 civarında  olduğu saptanmıştır. Ülkemizde yaklaşık olarak 10 anne adayından 1’i gestasyonel diyabetiyle karşı karşıyadır.

Gebelikte şeker hastalığının belirtileri

Belirtileri gözle görülebilecek kadar kolay olmamasıyla beraber  yaygın belirtileri; anne adayının  susuzluk hissetmesi, ağız kuruluğu, kilo kaybı olması, sürekli yemek yeme isteği , idrara çıkma sayısının artması, anne adayının kendini gün içinde  yorgun, halsiz,  hissetmesi, titreme ve terleme atakları, el , ayak ve dudak bölgelerinde karıncalanma hissi gibi durumlardır

Nedenleri

Gebelik, diyabetojenik bir süreçtir. Gebelikte endokrin pankreasın fonksiyonu değişir. Aşırı artan plazma insülin ihtiyacını karşılayabilmek için beta-hücresinin(pankreasta bulanan bir salgı hücresi) kapasitesinin yetmemesi sonucu glikoz intoleransı değişir. Gebelik döneminde, pankreasın hormon salgılama fonksiyonlarının değişmesi nedeniyle diyabete yatkınlık artar.

Pankreastan salgılanan glukagon/insülin hormonlarının oranı değişir. Hamilelik döneminde artan kortizol, östrojen, progesteron vb. hormonlar yükseldiği için hiperinsülinizm gelişir. Aşırı artan plazma insülin ihtiyacının beta hücresinin kapasitesinin azlığı nedeniyle karşılanamaması sonucu, şeker hastalığı gelişir.  Yani özetlemiş olursak insülin yetersizliğinden kaynaklanan akabinde şekerin hücreye yeterli miktarda alınamaması sonucunda kandaki şeker(glikoz) miktarının artmasıyla gebelik şekeri gelişmektedir.

gebelik şeker yükleme testi OGTT

Tanısı

Daha önceleri gestasyonel diyabet testi olarak oral glikoz testi kullanılırdı. Tüm gebelere 50 gram glikozla yapılan yükleme sonucu riskli ise , 100 gram glikozla yükleme yapılır ve gestasyonel diyabet tanısı konulurdu.  Amerikan Diyabet Birliği ve Dünya Sağlık Örgütü , gestasyonel diyabet tanısı için bir kere 75 gram glikozla yüklemeyi benimsemişlerdir. Gebelik şekeri riski olan kadınlar ilk trimesterde test edilmelidirler.

Açlık kan şekeri 126 mg/dL ‘nin  üzerinde olan kadınlar veya 1 saatlik postprandiyal glikozu veya herhangi bir zamanda ölçülen glikozu >200 mg/dL üzerinde olan kadınlar , diyabet geliştirmeye yatkın oldukları için ilk trimesterden itibaren gestasyonel diyabet tedavilerine başlanması gerekir. Tarama testi , gebeliğin 24.-28. haftaları arasında 75 gram glukozla OGTT( oral glukoz tolerans testi) ile yapılır. Açlık kan şekeri  92 mg/Dl’den yüksek, 1.saat tokluk kan şekeri 180 mg/dL’den , 2. Saat tokluk kan şekeri 153 mg/dL’den yüksek olanlara gestasyonel diyabet tanısı konulur.

  • Özellikle tarama testi ve şeker yükleme testi yapılması istenen risk grupları;
  • Obez olanlar(vücut kitle indeksi 30 ve üzeri)
  • Daha önceki gebeliklerinde gestasyonel diyabet saptanmış kişiler
  • Glikozürisi olanlar( idrarda şeker saptanması)
  • Ailede yoğun diyabet öyküsü olanlar
  • Hipertansiyonu olanlar

Şeker yüklemesi zararlı mıdır ?

Özellikle risk grubunda olan anne adaylarının  tarama teslerini veya şeker yükleme testi yaptırmalarını şiddetle tavsiye ediyoruz, aksi takdirde hem bebeğin hem de annenin sağlığında ciddi sorunlar, komplikasyonlar ortaya çıkabilir.   Şeker yükleme testleri çocuğa veya anneye zarar verir gibi söylemler sadece söylem olarak kalmıştır.  Şeker yükleme testlerinde daha önce kayda değer olumsuz rahatsızlıklar literatürde bulunmamaktadır.

İnsan vücudu,  dedikleri  kadar dayanıksız bir yapıya sahip olsaydı şuan belki bu yazıyı okuyabilecek durumda olmazdık.  Size şöyle bir örnek verelim. Şeker yükleme esnasında 75 gram şeker verilmektedir.  Yani Kalori değeri 350 kcal’dir. Bir litre kolanın kalori değeri 410 kcal civarında, 4 dilim orta boy baklava ise 500 kcal civarındadır.  Kolanın zararlarına  ayrı bir parantez açmak gerekir  ama size anlatmak istediğim sizce  sadece bir kereye mahsus şeker yüklemesi vücudunuza ne kadar zarar verebilir ?

gestasyonel diyabet tedavisi nasıl olmalıdır

Gestasyonel diyabet tedavisi

Gestasyonel tedavide sizin de tahmin ettiğiniz gibi birinci aşama  ve en önemlisi diyetisyen eşliğinde  diyet tedavisidir.  Diyet tedavisiyle birlikte egzersiz yapmak daha iyi sonuç alınmasını sağlayabilir. Beslenme tedavisi ile optimal glikozun sağlanamadığı durumlarda veya fetal büyüme hızı aşırı olduğu zaman, farmakolojik tedavi gerekebilir. Tedavi boyunca diyabet ekibi(diyabet hekimi, diyetisyeni jinekolog, diyabet hemşiresi) ile irtibatı kesmemek gerekir.

Beslenme tedavisi ile kan şekeri kontrolü sağlanamıyorsa ve açlık kan şekeri 100 mg/dL üzerinde ise , insülin tedavisi gerekebilir. Kadınlarda human insülini kullanılır.  Enjekte edilerek kullanılabilen bu insülin, vücudumuzun ürettiği insülin gibidir, tek farkı laboratuvarda üretiliyor olmasıdır. Burada amaç ; bebeğin zarar görmesini önleyebilmek için kan şekerinin 100 mg/dL’nin altında tutulması gerekliliğidir.

Son yapılan araştırmalar , gestalasyon diyebetlilere farmakolojik tedavi olarak, gebelikleri süresince , insülin, insülin analogları, metformin, ve glyburid vb. ilaçların uygun olduğunu göstermiştir. Gestalasyon diyabetli kadınlar, doğumdan sonra 6-12 hafta diyabet yönünden izlenmeli ve devam eden yıllarda diyabet ve prediyabet gelişimi açısından izleme sürdürülmelidir.

Gestasyonel diyabet geçici midir?

Gestasyonel diyabetli kadının  takibi diyabet uzmanı ve diyetisyen tarafından yapılmadır. Doğumdan sonra glikoz metabolizması normale döner, insülin direnci ortadan kalkmakla birlikte  diyabet düzelir.  Gestasyonel diyebet geçiren annede diyabet ortadan kalksa da  ilerleyen dönemlerde  diyabet olma oranı yüksektir. Doğumdan sonra hem anne hem çocuk  diyetisyen kontrolünde diyetine dikkat etmeli, düzenli spor yapmalı, normal kiloda kalmalılardır.

hamilelik şekeri olanlarda beslenme

Beslenme tedavisi

Gebelik diyabetinde olmazsa olmazlardan ve en önemli husus doğru beslenmedir. Yanlış diyet ve beslenmeler hem annenin hem de bebeğin sağlığında olumsuz etkiler gösterebilir. Yapılması gereken ilk şey diyetisyene başvurarak  anneye özel diyet tedavisine başlanmasıdır.  Diyetteki özel amaç  anne adayının kan değerlerinin normal seyrinde olmasını sağlamak ve bunu yanında çocuğunda beslenmeden kaynaklı bir sorunla dünyaya gelmesini önlemektir. Ancak anne diyet yaparken aşırı kilo alımından uzak durmalıdır. Ne kadar yersem o kadar bebeğim beslenir mantığı yanlıştır.

Gestalasyon Diyabetini tanıdıkça ne kadar beslenme ile alakalı olduğunu anlamışızdır. Ancak kulaktan dolma bilgilerle veya medyadan duyulan sığ bilgilerle uygulanan diyetler  hastalığın daha da kötüleşmesine neden olabilir.  Kesinlikle diyetisyen kontrolünde tedavinin sürdürülmesi gerekir.

  • 1-Gestasyonel diyabette gün içerisinde 3 ana – 3 ara toplam 6 öğün tüketilmesi çok önemlidir
  • 2-Ana ve ara öğünlerde alınan makro besinlerin yani karbonhidrat , yağ, protein besin gruplarının alım oranı çok önemlidir. Dolayısıyla bunu anne adayı değil, başvurduğumuz beslenme uzmanı/diyetisyen ayarlamalıdır.
  • 3- Önemli protein kaynaklarından olan bir yumurta mutlaka her gün tüketilmelidir. Çünkü yumurta hem kan şekerini dengede tutar hem protein içeriği yüksek hem de anne sütündeki protein kalitesine yakın bir besin kaynağımızdır. Bu yüzden anne ve bebek için vazgeçilmezdir.
  • 4-Gestasyonel diyabette kahvaltıda mutlaka ya çavdar ekmeği ya da tam buğday ekmeği bulunmalıdır. Beyaz ekmek kan şekerini hızla yükselttiğinden önerilmez, kepek ekmeği ise vitamin minarel emilimini azalttığından soframızda bulunmaması önerilir.
  • 5-Aynı zamanda kahvaltımızda kalsiyum içeriği yüksek olan peynir veya süt ürünleri olmalıdır.
  • 6-Ülkemiz çay tüketiminde dünyada ilk sıralarda yer almaktadır. Bu alışkanlığı olan anne adayları çayını açık tüketmeli veya   ıhlamur gibi sentetik olmayan  bitki çaylarına yönelebilirler.
  • 7-Gestasyonel diyabette ara öğünlerimizi aksatmadan ve mutlaka belirli miktarda karbonhidrat ve protein içeriği olan besinler tüketmeliyiz. Örneğin 4-5 adet kuru kayısı veya bir bardak sütle 6-7 adet bademle ara öğün seçeneklerimizden bir tanesi olabilir.
  • 8-Öğle yemeğinde ise daha çok protein ağırlıklı kaynaklar tüketmeliyiz. Beyaz et, tavuk veya balık eti tüketebiliriz. Pirinç, bezelye patates gibi şeker oranı yüksek karbonhidrat tüketmek yerine esmer ekmek veya çavdar gibi alternatifimiz olabilir. Yanında yeşilliklerle donatılmış salata yiyebiliriz.
  • 9-Öğleden sonraki ara öğünlerimizde ise daha çok kan şekerimizi düşürme eğilimde olan besinler tüketmeliyiz.
  • 10-Akşam yemeğinde ise öğle yemeği gibi protein içeriği yüksek besinlerden et grubu besinler yanında salata ve posa içeriği yüksek besinler tüketmeliyiz.
  • 11-Yatmadan 2 saat önce 1 bardak süt veya bir kase yoğurt gece boyunca açlık hissiyatımızı bastıracaklarından anne adaylarımız tercih edebilirler.
  • 12- Karbonhidrat sayımı öğrenilerek sağlıklı öğünler oluşturulabilir.

Yemenizi tavsiye etmediğimiz besinler;

  • Yağlardan uzak durmalıyız özellikle doymuş yağları içeren margarin, tereyağı, sakatat iç yağı vb. gıdalar minumum düzeyde tüketilmelidir.
  • Günlük tüketmemiz gereken tuz miktarını 5 gramın altına indirmeliyiz.
  • Asitli içeceklerden elimizden geldiği kadar uzak durup, sıcak içeceklerimize ilaveten çay şekeri gibi tatlandırıcı maddeler eklememeliyiz.
  • Pilavlarımızda veya yemeklerimizde pirinç yerine bulguru kullanabiliriz. Patates özellikle kızartma türlerini        tüketmemekte yarar vardır. Çünkü patates,  meyve suları, pirinç, beyaz ekmek gibi glisemik  indeksi yüksek gıdalar   kan şekerimizi hızla yükselteceğinden tüketmemeye özen göstermeliyiz.
  • Tatlı, çikolata ve şekerlemelerden mümkün olduğunca kaçınmalıyız.

Sıkça karşılaştığımız tanımları biraz açalım;

Besinlerin glisemik indeksine dikkat edelim

Tüketilen karbonhidratların  kanımızdaki glukoz seviyelerine  olan etkisini ölçen sistemdir . Glisemik yük ise karbonhidrat içeren bir besinin yenilen miktarının kan şekerine etkisidir. Genel olarak posa içeriği yüksek olan besinlerin glisemik indeks ve glisemik yükü düşüktür.Glukozun glisemik indeksi  100 olarak belirlenmiştir.  Diğer besinler glukozdan baz alınarak derecelendirilmiştir.

Yüksek glisemik indeksli besinler; patates ve rafine edilmiş ürünler, pirinç, beyaz ekmek karbonhidrat türevli gıdalar(önerilmeyen)

Düşük glisemik indeksli besinler; tam un, tam tahıllı ekmek , yarı pişmiş pirinç ve makarna, sebzeler , fasulye ve kuru baklagillerdir.(önerilen)

Gestasyonel Diyabet Nedir, Belirtileri ve Beslenme Tedavisi konusunda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Hamilelik belirtileri editörleri tarafından derlenmiş Hamilelikte Kansızlık ve Beslenme Tedavisi başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.


1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (5 Kişi oy verdi, 5 üzerinden ortalama puan: 4,20. Bu yazıya oy vermek ister misiniz?)
Loading...

Bir Yorum

  1. Ali Öztürk

Bir yorum yaz