kaşeksi diyet tedavisi

Kaşeksi’de Beslenme ve Diyet Tedavisi


Kaşeksi, altta yatan hastalıkla ilişkili kompleks bir metabolik sendromdur. Genellikle anoreksiya, enflamatuar bir süreç, insülin direnci veya artmış protein devri ile ilişkilidir. Bu hastalık yağ kütlesi kaybı olan veya olmayan kas kaybı ile karakterizedir. Bu yazımızda kaşeksiden kısaca bahsedip, bu hastalığın beslenme tedavisinde dikkat edilmesi gereken hususlar hakkında bilgiler vereceğiz.

Kaşeksi Nedir?

Kaşeksinin kelime kökeni eski Yunanlılara dayanmaktadır ve anlamı kötü durum veya kötü vaziyettir.  Hastalık çoğunlukla hızlı zayıflama ile karakterizedir. Nicelik olarak kaşeksinin tanımı; açlık veya ileri derecede kilo kaybı ile birlikte vücut kitle indeksinin 18,5 kg/m² ‘ den düşük olduğu ve aynı zamanda son 12 ay içerisinde diyet veya egzersize bağlı olmaksızın vücut ağırlığının %5’inin veya daha fazlasının kaybolması durumudur.

Kaşeksi sorunu olan kişilerde kas ve yağ oranı ciddi seviyede düşmektedir. Kaşeksi sendromunun diğer kilo verme durumlarından farkı istem dışı olmasıdır. Aynı zamanda artmış kalori / protein alımı ile telafi edilmeyen bazal metabolizma hızında kalıcı bir artış söz konusudur.

Evreleri

Kaşeksinin 3 evresi mevcuttur. Bunlar; Prekaşeksi, kaşeksi ve refrakter kaşeksi’dir. Kısaca tanımlamak gerekirse;

Prekaşeksi; herhangi bir hastalıkla beraber vücut ağırlığında yüzde 5’e kadar azalması durumdur.  İltihaplanma, metabolik değişimler ve iştahsızlık eşlik edebilir.

Kaşeksi; herhangi bir diyet ve egzersize bağlı olmadan son 12 ay içerisinde vücut ağırlığında yüzde 5’ten fazla kayıp durumudur. Yorgunluk, kas kaybı, iştahsızlık, iltihaplanma ve oral alımda azalma görülebilmektedir.

Refrakter kaşeksi; bu döneme gelmiş hastaların kilo kaybının durdurulması ve tedavisi neredeyse imkansızdır. Kas ve fonksiyon kaybı çoğu hastada mevcuttur.

Tanısı ve Belirtileri

  • Bazı laboratuvar bulguları kaşeksiyi tanımlamakta yardımcı olmaktadır. C-reaktif protein (CRP), albümin ve transferrin değerleri kaşeksi tanısı için bazı ipuçları vermektedir.
  • Yüksek iltihap seviyeleri (CRP)
  • Düşük yağsız vücut kitle indeksi
  • Diyete ve egzersize bağlı olmadan, istemsiz kilo verilmesi(12 ayda vücut ağırlığının yüzde 5’i)
  • Kas kaybı (bazı durumlarda yağ kaybı ile birlikte olur.  Kas kaybı hemen fark edilemeyebilir)
  • İştahsızlık ve yorgunluk(her birey için seviyesi farklı olabilir)

Kaşeksi Hastalığının Nedenleri?

Kaşeksiyi sadece malnütrisyon ile ile ilişkilendirmek doğru değildir. Bir çok kompleks metabolik sorun bu hastalığa eşlik etmektedir.

Kaşeksinin en yaygın nedenlerine bakacak olursak:

  • Çoğu araştırmacıya göre kaşeksinin temelinde stokinler yatmaktadır. Stokinler, hücreler arası iletişimi sağlayan ve immün sisteminde önemli görevleri olan proteinlerdir. Testosteron, insülin benzeri büyüme faktörü(IGF-I), adrenal hormonlar da bazı durumlarda kaşeksi oluşumuna doğrudan veya dolaylı olarak sebep olabilmektedir.
  • Kaşeksi tümör tarafından üretilen bazı maddelerden dolayı ortaya çıkabilir.
  • Bazı hastalıklar kaşeksi görülmesini tetikleyebilir. Kaşeksinin en sık görüldüğü hastalıklar;  kanser, AIDS, kronik obstrüktif akciğer hastalığı(KOAH), böbrek yetmezliği, kalp yetmezliği, romatoid artrit.  (KOAH’lı hastalarda kaşeksinin başlıca sebepleri istirahat enerji tüketiminde artma ve kronik enflamasyondur.)

Kanser ve Kaşeksi

Kanserli hastaların kilo kaybetmesinin nedenleri arasında erken doygunluk hissi, iştahsızlık, bulantı, kusma, disfaji(yutma güçlüğü), çiğneme güçlüğü, ağrı ve psikolojik etmenlerdir.  Aynı zamanda hiperkatabolik süreçten, tümür kaynaklı bazı maddelerden ve istirahat enerji tüketiminin artmasından da kaynaklandığı görülmüştür. Tümör kaynaklı bazı maddeler protein, kas ve yağ yıkımını da arttırabilmektedir.

Kilo kaybı her hastada değişkenlik gösterebilir. Ancak en hızlı kilo kaybı mide ve pankreas kanserlerinde görülmektedir. Ayrıca kanser tedavi sürecinde kullanılan bazı ilaç ve tedavi yöntemleri kilo kaybetmeye sebep olabilmektedir. Bu durum diğer matabolik durumların eşlik etmesi ile kaşeksiye dönüşebilir.

Anoreksi-Kaşeksi

Anoraksiya, psikolojik olarak yaşamı olumsuz etkileyen bir yeme bozukluğudur. Bu kişiler genellikle olması gereken kilodan çok düşüktürler. Anoraksili kişiler sıklıkla kilo almaktan korkarlar ve ona göre yeme düzenlerini oluştururlar. Ayrıca zayıf olsalar dahi çok kilolu olduklarını düşünürler. Anoraksinin nedenleri arasında genetik faktör ve kişisel çevre etkilidir. Anorektik eğilimler gösteren kişilerde bazı metabolik semptomların da varlığı ile kaşeksi gelişebilir.

beslenme ve diyet tedavisi

Kaşeksi Hastaların Beslenme ve Diyet

Kaşeksi hastalarının tedavisi çok kolay değildir. Kendi başlarında bir takım önerilerle bu durumun üstesinden gelmeleri mümkün değildir. Bu durumda olan kişilerin mutlaka bir doktor ve diyetisyen tarafından bireysel tedavi alması gerekmektedir. Hastalığın beslenme tedavisinin nasıl olması gerektiği dair ile ilgili bilimsel çalışmalar hala devam etmektedir. Tedavideki amaç katabolik (yıkım) süreci inhibe edip, anabolik (yapım) süreci hızlandırmaktır.

Öncelikle hasta beslenme bakımından bir diyetisyen tarafından değerlendirilmelidir.  Klinikte nutrisyonel durumun değerlendirilmesini sağlayan testler kullanılmalıdır.  Bu testler ile hastanın beslenme alışkanlıkları, güncel kilo durumu,  yakın zamanda ne kadar kilo kaybının olduğu öğrenilmelidir. Değerlendirme sonucuna göre beslenme tedavisinin nasıl olacağı belirlenmeli ve belirlenen beslenme tedavisi hastanın semptomlarına göre (ağrı, kusma, yutma güçlüğü vb.) düzenlenmelidir.  Tedavideki amaç kaybedilen kilo ve kası geri kazanmak olmalıdır.

Kanser kaşeksisi olan hastaların total enerji tüketimi ve istirahat enerji tüketimi arttığından beslenme programı enerji tüketimi hesaplanarak ayarlanmalıdır. Prekaşeksi ve kaşeksili hastaların diyetleri düzenlenirken kalori alımları kademeli olarak arttırılmalı, sık ve az yemeleri ve fiziksel olarak aktif olmaları önerilmelidir.

 Çoklu doymamış yağ asitleri, kaşeksi ile ilişkili doku harabiyetini ve tümör büyümesini  azaltmak için önerilmektedir. EPA, balıkta bol miktarda bulunan omega-3 çoklu doymamış yağ asitlerinden birisidir. Ayrıca, kanser tarafından üretilen kaşektik bir faktör olan proteoliz indükleyici faktörün etkileri de EPA tarafından inhibe edilir.

Sonuç olarak; kaşeksi önemli bir sağlık sorundur. Kaşeksinin tedavisi için halen çalışmalar sürmektedir.  Kaşeksi ile yetersiz beslenme birbirinden farklıdır. Yetersiz beslenmeye bir çok metabolik durumun eşlik etmesi kaşeksiye neden olmaktadır. Psikolojik destek kaşeksi hastaları için elzemdir. Bu hastaların basit öneriler ve standart diyet listeleri ile sağlığına kavuşması mümkün değildir. Doktor, diyetisyen psikolog ve hemşireler ile multidisipliner bir çalışma olumlu sonuçlar doğuracaktır.

Yararlanılan Bazı Kaynaklar

1)Aoyagi T. ve ark. Dünya J Gastrointest Oncol . 2015 15 Nisan; 7 (4): 17-29.

2) Dev R., 2018,  Measuring cachexia—diagnostic criteria, Annals of Palliative Medicine

3)Saka B., 2010, Kanserli hastada anoraksi-kaşeksi sendromu, iç hastalıkları dergisi, 2010; 17: 17-25

4) Morley J. Ve ark. 2006, Cachexia: pathophysiology and clinical relevance, Am J Clin Nutr

5) Sadeghi M. ve ark. , 2018,Cancer cachexia: Diagnosis, assessment, and treatment, Critical Reviews in Oncology / Hematology 127 (2018) 91–104

6) KEPAN , sayı:2, Kanser kaseksisinin tanımı ve sını_andırılması: Uluslararası uzlaşı,

7)Verywell health , Aralık, 2018, https://www.verywellhealth.com/understanding-cachexia-symptoms-causes-and-treatments-2249008

8)Healtline red, 2018, https://www.healthline.com/health/cachexia

9) Mattox TW, 2017, Cancer Cachexia: Cause, Diagnosis, and Treatment, Nutr Clin Pract. 2017 Oct;32(5):599-606

Bu konuda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Beslenme Rehberim editörleri tarafından derlenmiş Ülserde Sağlıklı Beslenme ve Diyet Tedavisi Hakkında Bilgiler başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.

Yorum Yok

Bir cevap yazın