Kilo Alma Nedenlerine Diyetisyen Bakışı


Vücudumuzun ideal kiloda olması için ihtiyacı olduğu kadar enerji almamız gerekir. Yetişkin bireyler; sinirsel, hormonal, kimyasal ve fiziksel mekanizmalarla enerji alımı ve harcanması arasındaki dengeyi kurarlar. Bu mekanizmalardaki herhangi bir bozukluk sonucu enerji alımı ile harcanması arasındaki denge bozularak kilo alımı gerçekleşir. Fazla enerji vücutta yağ olarak depolanır

Bu yazımızda kilo alma nedenleri ve toplumsal bir sorun olan kilo alma süreci hakkında detaylı bilgiler vereceğiz.

Öncelikle ülkemizde ki kilo problemine bir bakalım.

Konu İçeriği

Ülkemizde kilo problemi

Ülkemizde kilo problemi gün geçtikçe katlanarak artmaktadır. Sağlık bakanlığınca yapılan “Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması-2010” ön çalışma raporu sonuçlarına  göre Türkiye’de obezite sıklığı;

  • Erkeklerde %20,5
  • Kadınlarda % 41,0
  • Toplamda % 30,3

olarak bulunmuştur.

Toplamda fazla kilolu olanlar %34,6, fazla kilolu ve şişman olanlar %64,9, çok şişman olanların oranı %2,9 olarak bulunmuştur.

Obezite sıklığı bölgesel olarak %33.1 oranla en fazla Doğu Karadeniz bölgesinde görülmektedir. En az ise %20.5 oranla Orta Anadolu’dur.  İstanbul’ da obezite görülme sıklığı %33tür.

Obezite görülme sıkılığının bölgelere göre yüzdeleri şu şekildedir:

  • İstanbul %33,0
  • Batı Marmara % 30,7
  • Doğu Marmara %30,6
  • Ege %28,0
  • Akdeniz %30,1
  • Batı Anadolu %33,0
  • Orta Anadolu %32,9
  • Batı Karadeniz %31,3
  • Doğu Karadeniz %33,1
  • Kuzeydoğu Anadolu %23,5
  • Ortadoğu Anadolu %20,5
  • Güneydoğu Anadolu %22,9

Çocuklarda ve adölesanlarda;

  • 0-5 yaşta obezite sıklığı % 8,5 (erkek %10,1, kız %6,8)
  • 6-18 yaşta obezite sıklığı % 8,2 (erkek %9,1, kız %7,3)

olarak bulunmuştur.

obezite kilo alma fastfood

Neden kilo alıyoruz? / Kilo Alma Nedenleri

  • Yeterli miktarda su tüketmemek kilo alımına sebep olur. Metabolizmanın düzenli çalışması için su elzemdir. Yeterli miktarda su tüketilmediği takdirde metabolizma yavaşlayacağından kilo alımı gerçekleşebilir. (Bknz: Suyun Görevleri: Günlük Su İhtiyacı ve Az Tüketimi)

Kilo alma nedenlerinde birçok faktör rol alsa da genel olarak kalıtım ve çevresel faktörler kilo alımına neden olmaktadır.

  • Kalıtım: Beden ağırlığının düzenlenmesinde görev alan sinirsel faktörler ve hormonlar kalıtsaldır. Yeme davranışında etkili olan sinyaller, yağ hücrelerinin sayısı, büyüklüğü ve bedenin belirli bölgelerine dağılımı ve metabolik hız kalıtımla ilgilidir. Bazı genlerdeki mutasyon fazla ağırlık kazanımı ile sonuçlanır. Kalıtımın beden kitle indeksine katkısı yaklaşık %33 civarındadır. Buna göre bazı bireyler aşırı ağırlık kazanımına kalıtsal olarak yatkındırlar.
  • Enerji alım ve harcamasındaki dengesizlik: Şişmanlık enerji alımının uzun süre harcanandan çok olması sonucu oluşur. En büyük kilo alma nedenlerinden bir tanesi de budur.
  • Bazı hastalıklar enerji metabolizmasını bozulmasıyla veya yeme davranışının artmasıyla kilo alımına sebep olabilir. En yaygın olanları ise:
  1. Hipotiroidi
  2. Hormon bozuklukları
  3. Reaktif hipoglisemi
  4. İnsülün direnci
  5. Anemi (kansızlık)

Bu konuda daha detaylı bilgi almak için Kilo Vermeyi Engelleyen Hastalıklar yazısını okuyabilirsiniz.

  • Bazı ilaçların kullanımı da kilo alımına sebep olabilir.
  1. Oral antikontaseptifler (doğum kontrol hapları)
  2. Kortizon
  3. Depresyon ve psikiyatrik hastalıklarda kullanılan ilaçlar
  4. Tansiyon ve kalp hastalıklarında kullanılan beta blokerlar
  5. Diyabet hastalarında kullanılan insülün tedavisi
  6. Epilepsi tedavisinde kullanıla ilaçlar
  7. Antihistamik adı verilen ve alerji, grip, sinuzit tedavisinde kullanılan ilaçlar vb.

 

  • Kilo vermek amacıyla çok düşük kalorili diyetler yapmak gibi yanlış yeme davranışları kilo alımına neden olabilir. Çok düşük kalorili diyetler yağ dokusuyla beraber kas dokusu kaybına neden olur. Bunun sonucunda metabolizma hızı yavaşlar ve kilo alımı ile sonuçlanır.

 

  • Psikolojik problemler ve aşırı stres de kilo alımı ile sonuçlanabilir. Stres durumunda vücutta kortizol adlı hormon salgılanır. Aşırı salgılanan kortizol hormonu enerjinin vücutta görev yapmasını engeller ve aşırı enerji vücutta yağ olarak depolanır. Ayrıca stres durumunda besin alımın artmasıyla da kilo alma nedenleri arasındadır. (Bknz: Stres ve Beslenme İlişkisi)

 

  • Erken yaşlarda başlayan kilo alımının bir nedeni de gen mutasyonları olabilir. tokluk hormonu olan leptin hormonunu kodlayan genlerdeki mutasyon sonucu tokluk hissi oluşamamakta ve bunun sonucunda kilo alımı gerçekleşmektedir.

 

  • Yetersiz uyku ve yetersiz dinlenme de kilo alımı ile sonuçlanmaktadır. Gece uyumadığımız zaman tokluk hormonu olan leptin hormonunun seviyesi düşerken açlık hormonu olan ghrelin hormonunun seviyesi artmaktadır. Sonuçta açlık oluşmakta ve fazla besin alımı sonucu kilo alımı gerçekleşmektedir. (Bknz: Ghrelin Hormonu)

 

  • ‘Zeytinyağı fazla tüketmek zayıflatır’ ‘ ballı sıcak su içmek zayıflatır’ ‘light ürünleri sınırsız tüketebiliriz’ gibi yanlış düşünceler kilo alımı ile sonuçlanabilir. Yanlış yönlendirmeler de önemli kilo alma sebepleri arasındadır.

 

  • Öğün atlamak da kilo alımı ile sonuçlanabilir. Öğün atlandığı takdirde kan şekeri hızlı bir şekilde düşer, bu durum tatlı isteğini arttırır. Ayrıca öğün atlandığı zaman metabolizma yavaşlar, yavaş çalışan metabolizma kilo alma nedenleri arasında en başlardadır.

 

  • Kadınlar menapoz döneminde kilo almaya meyillidir. Normal dönemde kilo problemi olmayan bir kadın menapoz döneminde kilo sorunu yaşayabilir. Bunun nedeni menapoz döneminde görülen hormonal değişimlerdir. Östrojen hormonunun azalmasıyla beraber metabolizma hızı düşer. Ayrıca östrojen miktarının azalması besin tüketimini etkileyebilir. Menopozda beslenme oldukça önemlidir. Çünkü menopoz da kilo alma nedenleri arasındadır.
  • neden kilo alıyoruz nasıl verebiliriz

Nasıl Önlenebilir?

  • Kilo alımını önlemek için öncelikle kilo alımının nedenleri iyice öğrenilmelidir. Genel olarak kilo alımını engellemek için besinlerle alınan enerji ile harcanan enerji arasındaki denge kurulmalıdır. Birey kilo alıyor ise genel olarak besin alımını azaltmalı, fiziksel aktivitesini arttırmalıdır.

 

  • Kilo alımına sebep olan herhangi bir hastalık varsa o hastalığa uygun tedavi uygulanmalıdır.
    Örneğin bireyde insülin direnci varsa yeterli ve dengeli beslenerek, yeterli fiziksel aktivitede bulunarak insülin direncini kırmalıdır.
    Anemi olan bireyler demir alımını arttırmak adına kırmızı et, yumurta, kuru üzüm pekmez gibi besinleri tüketmeye özen göstermeli, yeteri kadar C vitamini almalıdırlar. Demir emilimini azaltan çay, kahve, yoğurt, mayasız ekmek gibi besinleri demir kaynağı besinlerle beraber tüketmemelidirler.
    Reaktif Postprandial Hipoglisemi ve Diyet TedavisiReaktif hipoglisemisi olan bireyler glisemik indeksi düşük besinler tercih etmeli, basit şekerden kaçınmalıdırlar.

 

  • Uyku kalitesini arttırmak adına karanlık bir ortam sağlanmalıdır. Ayrıca  uyumadan 2 saat önce melatoninden zengin besinler tüketilebilir. Triptofan, melatonine dönüşen elzem bir aminoasittir. Triptofan içeren besinler muz, çilek, böğürtlen, badem, fıstık, ceviz, süt ve ürünleri tüketilebilir. Ayrıca uyku kalitesini azaltan çay, kahve, çikolata gibi kafein içeren gıdalardan uzak durulmalıdır.
  • Öğün sayısı arttırılmalı, 3 ana 3 ara öğün olmak üzere 6 öğün besin tüketimi olmalıdır.

Kilo alımını önlemenin en etkili yolu davranış değişikliğine gitmektir. Yapılacak davranış değişikliklerini şu şekilde sıralayabiliriz;

  • Belirli bir yere oturarak yemek yenmelidir.
  • Yemek biter bitmez masa terk edilmelidir.
  • Yemek yerken başka şeylerle( okuma tv seyretme gibi) uğraşılmamalıdır.
  • Evde enerji yoğunluğu yüksek besinler( cips, kola, bisküviler, tatlılar vb.) bulundurmamalıdır.
  • Yiyecekler görülmeyecek şekilde dolaplarda tutulmalı.
  • Yiyecek alışverişine tok karnına çıkılmalı.
  • Yiyecekler önceden planlanmalı, ona göre satın alınmalı.
  • Özel günler ve bu günlerde neler yeneceği önceden planlanmalı.
  • Kalan yemeği uygun şekilde paketleyip başka bir zamanda kullanmak üzere dondurulmalı.
  • Can sıkıntısında bir şeyler atıştırmak yerine başka aktivitelerle uğraşılmalıdır.
  • Yavaş yemek yenmeli, lokmalar küçültülmeli, yavaş ve iyice çiğnenmelidir. Hızlı yemek kilo alma nedenleri arasındadır.
  • Her lokmadan sonra çatalı tabağa bırakmalı.
  • Yemek birkaç dakika bırakılıp yanındakilerle konuşulabilir.
  • Aralarda bir şeyler istenildiğinde birkaç dakika beklenebilir, bu sırada yeme isteği kaybolabilir.
  • Tabakta yemeğin yağlı kısımları bırakmalı.
  • Masaya yemekleri küçük tabaklarla getirmeli.
  • Öğün aralarında yeme isteği duyuluyorsa su içilebilir.
  • Satın alınırken meyveler küçük seçilmeli.
  • Her gün 2- 2.5 litre su alımına özen gösterilmelidir.
  • Aşırı kalori içeren besinlerden uzak durmalı.
  • 3 km’den kısa mesafelerde araç kullanılmamalı, yürünmelidir.
  • Her gün en az 1 saat yürümeli. Yürüyüş işe gidip gelme şeklinde olabileceği gibi özel olarak da yapılabilir.
  • 4 kattan daha az daire için asansör kullanılmamalı, yürüyerek inip çıkılmalı.

Hastaya düşen sorumluluklar

Kilo alımının birçok sebebi olabilir. Hasta kilo alımını dikkate almalı, sebeplerini araştırmalı, ona göre önlemlerini alınmalıdır. Diyetisyenin verdiği tavsiyeleri dikkate alınmalıdır. Yeterli ve dengeli beslenerek besin alımını bir miktar azaltmalı, fiziksel aktivitesini arttırarak enerji harcamasını arttırmalıdır. kilo alma nedenleri içerisinde herhangi bir hastalık varsa, hastalığa uygun tedavi yöntemlerine uymalıdır.

 Diyetisyene düşen sorumluluklar

Diyetisyene bu konuda büyük sorumluluklar düşmektedir.  Hastanın kilo almasının sebepleri iyice araştırmalı, o sebebe uygun beslenme planı düzenlenmelidir.  Diyetisyenin hastayla iletişimi düzgün olmalı, beslenme tedavisi hastanın anlayacağı bir şekilde düzgünce anlatmalıdır. Diyetisyen hastaya motive edici olmalıdır.

 Devlete Düşen Sorumluluklar

Günümüzde kilo alımı önemli bir halk sağlığı sorunudur. Halk kilo alımının getirdiği olumsuz sonuçlar hakkında bilgilendirilmeli, tedavi yöntemleri anlatılmalı, sağlıklı beslenme öğretilmelidir.  Bu konuda daha fazla diyetisyen istihdamı şart. Sağlıklı bir beslenme tedavisi ile kilo alma nedenleri ortadan kaldırılabilir.

Kilo Alma Nedenlerine Diyetisyen Bakışı konusunda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Hamilelik belirtileri editörleri tarafından derlenmiş Ara Öğün ve Diyetteki Önemi başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.


1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (4 Kişi oy verdi, 5 üzerinden ortalama puan: 4,75. Bu yazıya oy vermek ister misiniz?)
Loading...

Henüz Yorum Yapılmamış

Bir yorum yaz