kolonoskopi beslenme ve diyet

Kolonoskopi Öncesi / Sonrasında Beslenme Önerileri ve Diyet Düzenlemesi


Kolonoskopi kalın bağırsağı ve rektumu inceleyebilmek adına kolonoskop adı verilen bir cihazla yapılan girişimsel işlemdir. Diğer tanı yöntemlerine göre oldukça etkili ve güvenli bir yöntem olan bu yöntem tedavi amaçlı da kullanılabilmektedir. Doktorunuz sizden gerekli durumlarda kolonoskopi yapılmasını isteyebilir. Ancak işlem öncesinde bir takım hazırlıklar ve dikkat edilmesi gereken hususlar var.

Kolonoskopi yapılacak kişi işlemden birkaç gün önce başta beslenme düzeni olmak üzere birçok hususa dikkat etmelidir.  İşlem öncesi birkaç gün uygun diyetin yapılması, tanının başarısı için kritik öneme sahiptir. Bu yazımızda kolonoskopi öncesi ve sonrası nasıl beslenilmesi gerektiğinden bahsedeceğiz. Ancak öncesinde bu işlemin ne olduğuna ve ne amaçla yapıldığına kısaca değinelim.

Kolonoskopi Nedir ve Neden Yapılır?

Kronik ishal, kronik kabızlık, dışkıda kan görülmesi, uzun süren karın ağrıları veya nedeni anlaşılamayan demir eksiklikleri ile beraber son aşamada rektal ve kolon kanserlerinin varlığını tespit etmek amacıyla yapılan kolonoskopi işlemi, hastane ortamında gastroenteroloji uzmanı ya da genel cerrahi uzmanı hekimler tarafından uygulanır. Genellikle bir şüphe durumunda tanı koymak amacıyla yapılan bu işlemin birçok sağlık otoritesi belirli yaşlardan itibaren rutin olarak yapılmasını önermektedir.

kolonskopi nasıl yapılır nasıl beslenilmelidir

Anüs (makat) bölgesinden giriş yapılmak suretiyle gerçekleşen işlemde yaklaşık bir parmak kalınlığında, ışıklı hortum benzeri bir araç kullanılır. Bu endoskopik işlemde anüsden apandislere kadar olan bölüm hortumun ucundaki kamera yardımıyla ekrana yansıtılır ve detaylı şekilde incelenebilir. İşlem ortalama 10 ila 30 dakika arasında sürmektedir. Ayrıca kolonoskopi sadece tanı değil tedavi amaçlı da kullanılabilmektedir.

İşlem damar yoluyla verilen bir sakinleştirici ile yapılabileceği gibi hasta talep ederse ve doktor uygun görürse genel anestezi ya da bilinçli sedasyon ile de yapılabilir. Korkulanın aksine kolonoskopi işlemi esnasında ciddi ağrı ve yakınmalar görülmez.

Kolonoskopinin sağlıklı olabilmesi ve doğru sonuçların elde edilebilmesi için bir takım hazırlıkların yapılması gerekmektedir. Kolonoskopiye girmeden birkaç gün önce kişinin ilaçları doktor tarafından düzenlenir. Bununla beraber işlemden bir gün önce daha net görüntü alabilmek adına kişiye bağırsak temizleyici ilaçlar verilir. İşlemin başarıya ulaşmasındaki en önemli hususlardan bir tanesi de kişinin uygulayacağı diyete olan adaptasyonudur. Peki diyet süreci ne zaman başlar, bu dönemde hangi besinlerden kaçınılmalıdır ve nasıl bir öğün planı çizilmelidir. Şimdi bu sorular yanıt arayalım.

sıvı besinler meyve-sebze

Kolonoskopi ve Beslenme İlişkisi

Kolon içeriğinin boşaltılması, başarılı bir kolonoskopi için önemli bir gerekliliktir. Kişi beslenmesine dikkat etmez ve hazırlık sürecinin gerekliliklerini yerine getirmezse polipler ve lezyonlar gözden kaçabilir, kolonoskopi daha uzun sürebilir. Uzun süren işlem ise komplikasyon riskini arttırabilir. Ayrıca başarısız bir kolonoskopi işlemi sonrası bütün sürecin tekrarlanması veya yeniden planlanması gerekebilir. Bu durumda farklı bir bağırsak hazırlığı evresinden geçmenizi zorunlu hale getirir.

Yapılacak kolonoskopi işlemi öncesinde doktor ve diyetisyen ile görüşmeyen hastalar hatalı diyet kısıtlamalarına maruz kalabilmektedir. Hastaların birçoğu günlerce aç kalmaya çalışarak ancak bu şekilde bağırsak temizliğinin mümkün olabileceğini düşünmektedir. Görsel ve yazılı medya üzerinde kişi nezdinde özelleştirilmemiş beslenme programlarının varlığı da hastaların yanlış uygulamalara yönelmesine neden olmaktadır.

Kolonoskopi işlemi öncesi abartılı diyet kısıtlamalarına gerek olmadığı yadsınamaz bir gerçek. Ancak bu dönemde hangi besinleri tüketip hangilerini tüketemeyeceğiniz konusunda mutlaka bir uzman ile görüşmeli, en azından sağlıklı kaynak edinmelisiniz (Form, broşür, liste vs). Uzman ile görüşme esnasında aklınıza takılan tüm hususları sorabilir ve böylelikle sağlıklı bir hazırlık sürecine ilk adımı atabilirsiniz.

takviye gıda kullanımı

Şayet vitamin ve diğer besin takviyelerinden herhangi birini kullanıyorsanız ilk görüşmenize doktorunuza bunlardan bahsedin. Genellikle kolonoskopiye hazırlık süreci olan son 5 günde doktorunuz besin desteği almamanızı istemeyebilir ve takviyelerle beraber bazı ilaçlarınızı da geçici olarak kısıtlayabilir.

Sadece işlem öncesinde değil işlem sonrasındaki birkaç gün de beslenmenize dikkat etmeniz gerekmektedir. Kolonoskopiye hazırlık aşamasında yapılan kalori ve besin kısıtlaması sonucu, kişi işlem sonrasında besinlere karşı bir iştah duyabilir. Ancak aniden ağır, gastrointestinal sistemi yorabilecek besinler tüketmek ağrı, yanma, sancı, kanama gibi bir çok semptomu beraberinde getirebilir. Aynı şekilde besin masum olsa dahi porsiyon kontrolünün yapılmaması şikayetleri arttırabilir.

Şimdi öncelikle kolonoskopi öncesi beslenme hususunda nelere dikkat edilmelidir hep beraber bakalım:

Kolonoskopi Öncesi Nasıl Beslenilmelidir?

Kişi kolonoskopiden ortalama 5 gün önce (doktorunuzun talebi ile bu süre şekillenir) düşük posalı ve hafif besinlerin olduğu bir diyet uygulamaya başlar. Son 24 – 48 saate ise genellikle sıvı, berrak diyete geçilir. Bu süreler kişinin beslenme durumuna, kronik veya akut kabızlık durumuna ve diğer özel durumlarına göre doktor tarafından belirlenir. Amaç vücudun kolay sindirebileceği hafif besinlere yönelmek ve böylelikle işlem gününe kadar bağırsak temizliğini sağlamaktır.

Posa Tüketimine Dikkat

Yüksek posalı besinler dışkıyı yumuşatır ve hacimlendirir. Vücut tarafından sindirlemeyen bu besinlerin tüketimi bağırsakların boşalmasını ve işlem sırasında net görüntüler alınmasını engeller.

Yüksek miktarda posa bulunan besinler şunlardır:

  • Meyveler
  • Sebzeler
  • Kepekli tahıl ürünleri (Buğday, yulaf, arpa vs.)
  • Tam tahıllı ekmek ve makarnalar
  • Kuru baklagiller

Bu besinler işlemden yaklaşık 5 gün önce kısıtlanmalıdır. Böylelikle bağırsak temizliği süreci için ilk adım atılmış olacaktır. Bu besinler yerine düşük lifli yiyecekler tercih edebilirsiniz. Örneğin beyaz ekmek, beyaz pirinç ve sade makarna hazırlık sürecinde iyi birer alternatif olabilir. Meyve ve sebze tüketiminizi ise günlük 1 porsiyon ile sınırlayın ve kabuklarını soyarak tüketin. Çilek, ananas, elma, portakal, karpuz gibi çekirdekli ve yoğun meyveleri bu dönemde çok fazla tercih etmeyin.

dikkat - uyarı

Tüketilmemesi gereken besinler

Son 5 günlük süreçte sindirimi zor besinlerin tüketimine de bir sınırlandırma getirmeniz gerekmektedir. Bu dönemde uzak durmanız gereken kolay sindirilemeyen besinler şunlardır:

  • Tavuk derisi,
  • Yağlı yiyecekler,
  • Sakatatlar,
  • Sert ve sindirimi zor olan kırmızı etler,
  • Lif oranı yüksek gıdalar (yukarıda listendi),
  • İçeriği tam olarak bilinmeyen hazır paketli ürünler,
  • Kızartmalar
  • Yağlı tohumlar (özellikle fındık),
  • Tahıllı çorbalar ,
  • Baharat, salça, yoğun soslar gibi renk verebilecek besinler de son 5 gün diyetten elimine edilebilir.

Tüketilebilecek Gıdalar

Kabızlık ve hazımsızlık durumu işlemin başarını oldukça düşürür. Bu yüzden son 5 gün mümkün olduğunca kolay sindirilebilir gıdalar tercih etmeniz gerekmektedir. Bu dönemde tüketilebilecek daha güvenli gıdaları sıralayacak olursak:

  • Beyaz ekmek
  • Beyaz Makarna
  • Pirinç
  • Süt ve yoğurt
  • Yumurta (haşlanmış veya omlet şeklinde)
  • Derisiz Tavuk
  • Buharda pişmiş balık
  • Kabuğu soyularak pişmiş sebzeler örneğin mısır, brokoli, lahana, fasulye veya bezelye (sadece 1 porsiyon)
  • Kabuksuz, çekirdeksiz ve zarsız meyveler (sadece 1 porsiyon)
  • Yağsız etler
  • Meyve püreleri
  • Bol miktarda su
öğün planlama ve saatleri

Son 48 Saat

İşleminden 48 saat kadar önce (süre doktorunuzun talebine göre değişebilir (1-3 gün gibi) kolonoskopi diyeti uygulamanız gereklidir. Berrak sıvı diyet olarak adlandırılan bu beslenme programı bağırsaklar da tam bir temizlik yapabilmek için uygulanmaktadır. Bu diyet programında posalı, taneli, katı hiçbir besin tüketilmez. Bununla beraber yoğun, koyu ve alkollü içecekler asla içilmez. Şimdi bu diyet nasıl yapılır ve nelere dikkat edilmelidir inceleyelim:

İşleminden 48 saat kadar önce (süre doktorunuzun talebine göre değişebilir (1-3 gün gibi) kolonoskopi diyeti uygulamanız gereklidir. Berrak sıvı diyet olarak adlandırılan bu beslenme programı bağırsaklar da tam bir temizlik yapabilmek için uygulanmaktadır. Bu diyet programında posalı, taneli, katı hiçbir besin tüketilmez. Bununla beraber yoğun, koyu ve alkollü içecekler asla içilmez. Şimdi bu diyet nasıl yapılır ve nelere dikkat edilmelidir inceleyelim:

  • Bu dönemde mümkün olduğu kadar renkli içeceklerden uzak durmanız gereklidir. Özellikle çok yoğun olan kırmızı ve mor renkli meyve suları ve şaraplar kolonoskopi işleminin kalitesini olumsuz yönde etkileyebilir.
  • Kola, gazlı içecekler ve alkollü içkilerden işlemden 48 saat önce tamamen kesilmelidir.
  • Çay, kahve, ıhlamur ve diğer bir ok bitki çayının tüketimi bu dönemde güvenlidir. Ancak karışım bitki çaylarını ve gastrointestinal sisteme etki eden bitki çaylarını tüketmeden önce mutlaka doktorunuza danışınız.
  • Görüntüyü bulanıklaştırma ve bağırsakta uzun süre kalma ihtimaline karşı yağlı besinler tercih edilmemeli, yiyecekler yağsız ortamda pişirilmelidir.
  • Bazı kaynaklara göre 24 bazı kaynaklara göre ise işlemden 48 saat önce katı gıdalar tamamen diyetten çıkarılmalıdır. (Doktorunuza sorunuz!). Ekmek, et, sebze, meyve gibi katı gıdalar sonuçlarınızın kalitesini etkileyebilir.
  • Yumurta ise iyi pişirilmek kaydıyla az miktarda tüketilebilir. Ancak işleme 24 saat kala tüketilmemesi daha sağlıklı olacaktır.
  • Gün içinde ortalama 3 litre üzerinde su tüketmeye özen gösterilmelidir.
  • Taneli, posalı ve yoğun çorbalar yerine daha berrak ve tanesiz çorbalar tercih edilmelidir.
  • Meyve yerine komposto tüketimi son 48 saatlik süreçte oldukça yararlıdır.
  • İşlemden 4-6 saat önce sıvı alımı da dahil olmak üzere tüm yeme içme eylemini durdurun. (Net süre için doktorunuza danışınız)
  • Kayısı suyu, şeftali suyu, konsanstre meyve suları gibi yoğun kıvamlı içecekler tüketilmemelidir.
  • Elma suyu, vişne suyu, düşük asitli gazozlar, soda ve maden suları ile düşük yoğunluklu diğer tüm içecekler son 48 saatlik süreçte tüketilebilir. 
  • Her ne kadar farklı görüşler olsa da son 48 saat süt ve yoğurt tüketimi birçok otorite tarafından önerilmemektedir. Ancak bazı otoriteler bu besinlerin tüketiminde sorun olmayacağını öne sürmektedir. Bu husus hala netleşmemiş olsa da en azından son 1 gün tüketilmemesi anlamlı olacaktır.
  • Yağsız bulyon, et suyu, tavuk suyu,  gibi besinlerin tüketiminde herhangi bir sakınca yoktur.

Bağırsakların temizlenmesi ve net görüntülerin elde edilmesinde her ne kadar beslenme çok büyük bir önem taşısa da tek başına yeterli değildir. Bu nedenle doktorunuz size kolonoskopi gününden bir gün önce içmeniz için bağırsak temizleyici bir ilaç verecektir. Bu ilaçlar genelde bölünmüş dozlarda alınır ve dışkılama sıklığınızı oldukça fazla şekilde arttırır. İlacın kullanımı ve dikkat edilmesi gereken hususlar için mutlaka doktorunuzdan detaylı bilgiler alınız.

diyetisyen yorum sonuç

Kolonoskopi Sonrasında Nasıl Beslenilmelidir?

Kolonoskopi işlemi öncesinde sıkı bir kısıtlamaya giren hastalar işlem sonrasında miktarı fazla kaçırdıklarında bir takım semptomlarla karşılaşabilir. Bu nedenle en azından işlem sonrası ilk 48 saatte porsiyonlar kademeli olarak arttırılmalı ve birkaç gün içinde normal beslenme düzenine geçilmelidir.

Kolonoskopi sonrası beslenmede nelere dikkat edilmelidir?

  • Özellikle işlem sonrası ilk günlerde daha hafif, az yağlı, bağırsakları yormayacak ve kolay sindirilebilecek besinler tüketilmelidir.
  • Birkaç gün acı, ekşi, baharatlı ve ağır yemekleri diyetten elimine etmek kolonoskopi sonrası toparlanma sürecini hızlandıracaktır.
  • İlk birkaç gün kolonoskopi öncesinde olduğu gibi düşük lifli besinler tercih etmeye özen gösterin. Öğünlerinize posalı besinleri kademeli olarak dahil edin (Üst kısımda posalı besinlerin listesini verdik). Özellikle ilk 2 gün sıvı ve yarı katı beslenme, kolonoskopi sonrası beslenme ile ilgili semptomların azalmasına yardımcı olacaktır.
  • Bağırsakları temizleme esnasında kullanılan ilaçlar ve diğer nedenlerden dolayı işlem sonrasında dehidratasyon gelişebilir. Bunu önlemek için kişi kolonoskopi sonrası bol bol su tüketmeli ve sıvı besinler tercih etmelidir. Aksi durumda dehidratasyona bağlı birçok semptom gelişebilir.
  • Dehidratasyon gelişimi önlemek adına ilk birkaç gün çay ve kahve gibi diüretik besinlerin tüketimini minimumuma indirin.
  • Günlerdir devam eden düşük kalori alımını dengelemek adına yağlı tohumlar / kuruyemişler harika seçeneklerdir. Badem, fıstık gibi yoğun kalorili ve sağlıklı gıdaları ilk 24 saat sonunda yavaş yavaş diyetinize dahil edebilirsiniz.
  • Artan sıvı ve kalori ihtiyacını karşılamak için pratik çözümler düşünün. Meyve suları, sebze suları ve sporcu içecekleri hem sıvı ihtiyacını hem de kalori ihtiyacını karşılamak için iyi bir seçenektir.
  • Kolonoskopi sonrası gaz oluşumu oldukça yaygındır. Bu nedenle işlemden sonraki ilk 24 saat asitli ve gazlı içeceklerden kaçınılmalı, gaz yapabilecek sebze ve kurubaklagiller diyet planına dahil edilmemelidir.
  • Endoskopi ile birlikte polipektomi (polip çıkarılması) ya da bir biyopsi işlemi gerçekleşmiş ise size özgü bir diyet programı belirlenebilir. Normal beslenme düzenine geçiş süresi uzatılabilir ve kısıtlı besinlerin sayısı arttırılabilir.
  • Eğer hipertansyon probleminiz yok ise sodyum seviyelerini denegelemek adına olmak için tuzlu krakerler, maden suları ve bisküviler tercih edebilirsiniz.
  • Katı beslenmeye geçiş aşamasında çok yağlı olmayan yumurta (omlet şeklinde de tercih edilebilir), balık ve tavukları haşlamak suretiyle tüketebilirsiniz. Yemek ile beraber patates püresi tüketerek tölerasyon problemi yaşamadan öğünde aldığınız kaloriyi artırabilirsiniz.

Bu konuda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Beslenme Rehberim editörleri tarafından derlenmiş Sivilce ve Beslenme İlişkisi: Akne Oluşumunu Önlemek İçin Öneriler başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.

Yorum Yok

Bir cevap yazın