yapay tatlandırıcılar sağlıklı mıdır

Yapay Tatlandırıcılar Hayatımızı Nasıl Etkiliyor?


Yapay tatlandırıcıların güvenli olup olmadığı yıllardır tartışılmaktadır. Yapay tatlandırıcılar, kalori barındırmadan şekerin tatlıığını sağlamayı amaçlıyor. Artan obezite oranları, her yaştan daha fazla kişinin bu ürünleri kullanmasına neden oldu. Yapay tatlandırıcılar, diyabetikler gibi diyetlerinde şekeri tolere edemeyenler için yararlı olabilir. Ancak bilim adamları, tatlandırıcılar ile lenfoma, lösemi, mesane, beyin kanseri, kronik yorgunluk, Parkinson hastalığı, Alzheimer hastalığı, multipl skleroz, otizm ve sistemik lupus arasındaki ilişki hakkında pek çok veri elde etti. Son zamanlarda bu maddeler glikoz regülasyonu üzerindeki etkilerinden dolayı büyük ilgi görmüştür.Peki yapay tatlandırıcılar nelerdir?

Yapay Tatlandırıcılar Hangileri?

Gıda sanayinde kullanımı en yaygın olan yapay tatlandırıcıların isimleri şöyledir:

  • Aspartam,
  • Sakarin,
  • Sukloaroz
  • Glutamat
  • Asesülfam Potasyum,
  • Alitam
  • Siklamat,
  • Dulsin,
  • Neotam

Bu tatlandırıcılar farklı ticari isimler ile piyasada bulunmaktadır.

Olası Yararları

Amerikan Kalp Sağlığı Derneği (AHA) ve Amerikan Diyabet Derneği (ADA), besleyici değeri olmayan yapay tatlandırıcıların akıllı kullanımının, kalori miktarını azalttığını söylüyor. Kalorileri ve şeker tüketimini azaltmak, sağlıklı bir vücut ağırlığı elde etmenize yardımcı olabilir ve böylece kalp hastalığı ve diyabet riskinizi azaltır. Ancak şeker yerine kullanılan bu yapay tatlandırıcıların zararları ve bazı olumsuz etkileri vardır.

yapay tatlandırıcı isimleri nelerdir

Yapay Tatlandırıcıların Zararlı Etkileri

FDA sadece birkaç yapay tatlandırıcı onaylamıştır. Bu yapay tatlandırıcıların isimleri; sakarin, asesülfam, aspartam, neotam, stevia ve sukralozdur. İnsan vücudunun ve beyninin bu tatlandırıcılara verdiği tepki çok karmaşıktır.

Şekerin insan vücudu üzerine bir çok olumsuz etkisi olduğu biliniyor (Bknz: Şekerin Zararları)Peki tatlandırıcılarda durum nasıl? Yapılan çalışmalar sonucunda ortaya çıkan olası zararları sıralayacak olursak;

Kilo almak*

Amerika’da obezitenin yaygınlaşması ile yapay tatlandırıcıların kullanımının artması arasındaki ilişkiyi inceleyen Yale Üniversitesi uzmanları, özellikle hazır meyve suyu gibi tatlandırıcılarla zenginleştirilmiş içecekleri tüketen kişilerin daha çok kilo aldığını gözlemlemiştir. Yapay olarak tatlandırılmış içeceklerin alımı, yeme isteğini artırırken vücut kitle indeksinin ve vücut yağ yüzdesinin artmasına neden olmuştur. Ancak şeker alımını azaltması sebebiyle kilo verme konusunda da etkin rolü olduğu düşünülen yapay tatlandırıcıların vücut ağırlığı regülasyonuna olan etkisi henüz net olarak ortaya konamamıştır.

Metabolik sendrom

Çeşitli çalışmalar, light olarak satılan içeceklerin daha çok metabolik sendrom riski oluşturduğunu ortaya çıkarmıştır. Metabolik sendrom, artmış kan basıncı, yüksek kan şekeri seviyesi, bel çevresinde aşırı vücut yağı ve anormal kolesterol düzeyleri gibi belirtilere sahiptir.  İnme, kalp hastalığı ve diğer hastalıkların riskini artırır.

Tip 2 diyabet

Şekerli içecekleri tüketen kilolu kişilerde tip 2 diyabet gelişme riski daha yüksektir. Beslenme ve diyabet üzerine yapılan araştırmalarda, diyet ürünlerle beslenen kişilerin tip 2 diyabet riskinde belirgin bir artış görülmüştür. Ancak yapılan bu çalışmalara bakarak kesin sonuca varmak mümkün değildir.

Hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalık

Her gün en az iki kere yapay tatlandırılmış içecek tüketen kadınların koroner kalp hastalıklarına yakalanma riskinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. Aynı zamanda şekerli içecekleri günlük hayatının bir parçası haline getiren kişilerde de hipertansiyon ve kardiyovasküler sorunlar artmaktadır.

Bazı uzmanların görüşüne göre kronik hastalık riskini en aza indirmek için sadece şeker alımını şekerler değil, tüm tatlandırıcıların alımını sınırlamak gereklidir. Yapay tatlandırıcıların zararlı olmasının nedeni, vücudun kalorisiz veya az kalorili besinleri tüketirken doğal glikoz ve enerjiye uyum sağlamak için bir iç denge oluşturamamasından kaynaklanır. Yüksek yoğunluklu tatlandırıcıların sık sık tüketilmesi, metabolizma da bir takım hasarlara neden olabilir.  Aslında düzenli olarak suni tatlandırıcılar tüketen insanların beyinlerindeki zevk merkezlerinde, tatlı tadı için değiştirilmiş aktivasyon paternleri oluşur. Fare ve sıçanlarda yapılan araştırmalar, kalorisiz tatlandırıcıların tüketiminin, tatlı tada karşı fizyolojik tepkilerini azalttığını ve hayvanların kalori açısından zengin, tatlı lezzet veren yiyecekler yeme isteklerini artırdığını, bunun da kilo alımına neden olduğu tespit edilmiştir. Ancak araştırmalar hala sınırlıdır.

sağlık çarkları resmi

Yapay tatlandırıcılar normal metabolizmayı bozabilir

Yapay tatlandırıcıların düzenli tüketimi sadece aşırı yeme isteğine yol açmaz, aynı zamanda normal metabolizmayı da bozar. Yayınlanmış bir bilimsel makalede yapay olarak tatlandırılmış yiyecek ve içeceklerin, vücudun enerji ve glikoz homeostazisini düzenleyen öğrenilmiş tepkilerini etkilediğini göstermektedir. Homeostaz, bir organizmanın veya sistemin çevresel değişikliklere yanıt olarak dengeyi sürdürme kabiliyetidir. İnsan metabolizması, besin maddelerinin enerjiye dönüştürülmesi ve atık maddelerin bertarafı dahil olmak üzere yaşamı sürdürebilmek için ihtiyaç duyulan binlerce kimyasal reaksiyonu tam anlamıyla kapsamaktadır. Bu süreçlerdeki herhangi bir bozulma, metabolik hızda yavaşlamaya neden olabilir, ki bu da kilo vermeyi zorlaştırır, hastalıklara zemin hazırlar. Bu durumun bazı doğal tatlandırıcılar içinde geçerli olduğu düşünülmektedir.

Yapay Tatlandırıcılar ve Kanser

Sakarin ile birlikte kullanılan siklamatın, laboratuar hayvanlarında mesane kanserine neden olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, takip eden karsinojenisite çalışmalarından elde edilen sonuçlar (bir maddenin kansere neden olup olmadığını araştıran çalışmalar), bu tatlandırıcıların insanlarda kanserle bir ilişki olduğuna dair net bir kanıt sunmamıştır. Benzer şekilde, diğer FDA onaylı tatlandırıcılar ile ilgili çalışmalar, insanlarda kanserle bir ilişki olduğuna dair açık bir kanıt göstermemiştir.

Diğer

Yurtdışında 3000 kadın üzerinde yapılan bir çalışmada yapay tatlandırıcı tüketimi yüksek olan kişilerde böbrek yetmezliği sorununun daha sık görüldüğü ortaya konmuştur. Ayrıca yapılan bazı çalışmalar yapay tatlandırıcı kullanımının karaciğerde çeşitli sorunlara neden olabileceğini göstermiştir. Ancak FDA onaylı bu tatlandırıcıların kesin olarak bahsedilen hastalıklara neden olduğu henüz KESİN olarak kabul edilmemiştir.

Tüm yapay tatlandırıcılar aynı şekilde üretilmez ve bu nedenle kullanım alanları farklı olabilir. Örneğin Aspartam ısıya dayanıklı değildir, bu yüzden fırınlanmış gıdalarda kullanılmamalıdır. Yapay tatlandırıcılardan ase-K, aspartam, neotamin ve sukraloz hamile kadınlar için güvenli kabul edilirken, sakarin ve stevia hamile veya emziren kadınlar tarafından kullanılmak üzere henüz onaylanmamıştır.

Konu ile alakalı Tatlandırıcılara Genel Bakış ve Değerlendirme yazımızı okumanızı tavsiye ederiz

Bu konuda daha detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki yorum bölümüne aklınıza takılanları yazınız!

Yorum yaptıktan sonra dilerseniz Beslenme Rehberim editörleri tarafından derlenmiş Doğal Tatlandırıcılar Hakkında Detaylı Bilgiler başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.

Yorum Yok

Bir cevap yazın